Việc trở về quê hương định cư, gắn bó với cội nguồn là nguyện vọng thiêng liêng của nhiều người Việt Nam định cư ở nước ngoài (thường gọi là Việt kiều). Tuy nhiên, khi trở về, một trong những rào cản lớn nhất mà bà con thường gặp phải chính là các thủ tục hành chính về cư trú và định danh. Trong bối cảnh năm 2021, khi Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và thay thế Chứng minh nhân dân bằng thẻ Căn cước công dân gắn chíp, quy trình này có những điểm mới cần lưu ý.

1. Quyền được cấp thẻ Căn cước công dân của Việt kiều hồi hương

Theo quy định tại Điều 2 Luật Căn cước công dân 2014, đối tượng áp dụng là công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên. Việt kiều nếu chưa thôi quốc tịch Việt Nam hoặc chưa bị tước quốc tịch Việt Nam thì vẫn được xác định là công dân Việt Nam. Do đó, khi trở về nước định cư, bà con hoàn toàn có quyền được cấp thẻ Căn cước công dân để thực hiện các giao dịch dân sự và hành chính.

Trình tự, thủ tục cấp thẻ Căn cước công dân được thực hiện theo quy định tại Điều 22 Luật Căn cước công dân 2014 như sau:

• Bước 1: Điền vào tờ khai theo mẫu quy định tại cơ quan quản lý căn cước công dân.
• Bước 2: Cán bộ tiếp nhận kiểm tra, đối chiếu thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Trường hợp chưa có thông tin, công dân cần xuất trình các giấy tờ hợp pháp (như Hộ chiếu Việt Nam còn giá trị, giấy khai sinh...) để xác định thông tin.
• Bước 3: Cán bộ thực hiện chụp ảnh chân dung, thu thập vân tay của người đến làm thủ tục.
• Bước 4: Cấp giấy hẹn trả thẻ. Công dân có thể chọn nhận thẻ trực tiếp hoặc qua đường bưu điện (có trả phí).

2. Thủ tục đăng ký hộ khẩu thường trú cho Việt kiều

Để có thể làm thẻ Căn cước công dân, bước tiên quyết là Việt kiều phải thực hiện đăng ký hộ khẩu thường trú tại Việt Nam. Tại thời điểm đầu năm 2021, việc đăng ký cư trú vẫn được điều chỉnh bởi Luật Cư trú 2006 và Luật cư trú sửa đổi năm 2013.

Hồ sơ cần chuẩn bị

Căn cứ theo Thông tư 35/2014/TT-BCA, hồ sơ bao gồm:

• Bản khai nhân khẩu (mẫu HK01);
• Phiếu báo thay đổi hộ khẩu, nhân khẩu (mẫu HK02);
• Hộ chiếu Việt Nam hoặc giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu còn giá trị sử dụng, có dấu kiểm chứng nhập cảnh của lực lượng kiểm soát xuất nhập cảnh tại cửa khẩu;
• Giấy tờ, tài liệu chứng minh chỗ ở hợp pháp theo quy định tại Điều 6 Nghị định 31/2014/NĐ-CP.

Lưu ý về chỗ ở hợp pháp

Nếu chỗ ở là nhà thuê, mượn hoặc ở nhờ của người thân, bà con cần có văn bản đồng ý cho đăng ký thường trú của chủ hộ. Đối với các thành phố trực thuộc Trung ương (như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh), diện tích bình quân phải bảo đảm theo quy định của Hội đồng nhân dân thành phố và phải có xác nhận của UBND cấp xã về điều kiện này.

"Trường hợp chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ thì phải được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý cho đăng ký thường trú vào chỗ ở của mình và ghi vào phiếu báo thay đổi hộ khẩu, nhân khẩu, ký, ghi rõ họ, tên..."

3. Điều kiện đăng ký thường trú tại các thành phố lớn

Đối với Việt kiều muốn đăng ký thường trú tại các thành phố trực thuộc Trung ương, ngoài các giấy tờ chung, cần phải chứng minh đủ điều kiện quy định tại Điều 20 Luật Cư trú 2006. Cụ thể:

• Có chỗ ở hợp pháp và đã tạm trú liên tục tại thành phố đó từ một năm trở lên (đối với tỉnh) hoặc hai năm trở lên (đối với thành phố trực thuộc Trung ương);
• Được người có sổ hộ khẩu đồng ý cho nhập vào sổ hộ khẩu của mình nếu thuộc các trường hợp như: Vợ về ở với chồng; chồng về ở với vợ; con về ở với cha, mẹ; cha, mẹ về ở với con...

4. Nơi nộp hồ sơ và thời gian giải quyết

Tùy vào địa điểm đăng ký mà nơi nộp hồ sơ sẽ khác nhau:

• Tại thành phố trực thuộc Trung ương: Nộp hồ sơ tại Công an huyện, quận, thị xã.
• Tại các tỉnh: Nộp hồ sơ tại Công an xã, thị trấn thuộc huyện hoặc Công an thị xã, thành phố thuộc tỉnh.

Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền phải cấp sổ hộ khẩu cho người đã nộp hồ sơ đăng ký thường trú; trường hợp không cấp phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Việc nắm vững các quy định pháp luật về cư trú và căn cước công dân không chỉ giúp Việt kiều hồi hương tiết kiệm thời gian, công sức mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình khi trở về xây dựng quê hương. Nếu bà con gặp khó khăn trong quá trình thực hiện, nên tìm đến các cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc công an địa phương để được hướng dẫn chi tiết nhất.

Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp ích cho quý bà con trong hành trình trở về định cư tại Việt Nam. Chúc bà con sớm ổn định cuộc sống và thành công trên mảnh đất quê hương!