Trong tiến trình dân chủ của đất nước, đặc biệt là bối cảnh kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2021-2026, việc vận động bầu cử đóng vai trò quyết định giúp cử tri hiểu rõ về năng lực và chương trình hành động của các ứng cử viên. Tuy nhiên, không phải hình thức vận động nào cũng được chấp nhận. Việc thực hiện sai quy định không chỉ ảnh hưởng đến uy tín cá nhân mà còn có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng.

Cử tri thực hiện quyền bầu cử trong bối cảnh đảm bảo an toàn phòng chống dịch năm 2021 (ảnh minh họa)

Hai hình thức vận động bầu cử chính thống theo quy định

Theo quy định tại Điều 62 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, việc vận động bầu cử của người ứng cử được tiến hành bằng hai hình thức chính sau đây:

• Gặp gỡ, tiếp xúc cử tri tại hội nghị tiếp xúc cử tri: Đây là hình thức quan trọng nhất, được tổ chức tại địa phương nơi người đó ứng cử theo quy định tại Điều 66 của Luật này.
• Thông qua phương tiện thông tin đại chúng: Người ứng cử trình bày chương trình hành động của mình trên các báo, đài địa phương theo quy định tại Điều 67.

Ngoài hai hình thức nêu trên, pháp luật hiện hành không quy định thêm bất kỳ hình thức vận động bầu cử nào khác. Điều này nhằm đảm bảo tính thống nhất, công bằng và dễ kiểm soát trong quá trình bầu cử.

Hội nghị tiếp xúc cử tri là kênh quan trọng để ứng cử viên trình bày chương trình hành động (ảnh minh họa)

Câu chuyện phát tờ rơi: Ranh giới giữa 'không cấm' và 'không bình đẳng'

Một vấn đề thường gây tranh cãi là việc ứng cử viên tự ý phát tờ rơi, dán áp phích quảng bá cá nhân. Thực tế, Luật Bầu cử 2015 không có điều khoản nào trực tiếp cấm việc phát tờ rơi. Tuy nhiên, cần xem xét dưới góc độ nguyên tắc bầu cử quy định tại Điều 63:

"Việc vận động bầu cử phải được tiến hành dân chủ, công khai, bình đẳng, đúng pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội."

Nếu một ứng cử viên có điều kiện kinh tế hoặc vị thế xã hội tốt hơn tự ý in ấn và phát tán tờ rơi rộng rãi, trong khi các ứng cử viên khác không có điều kiện tương tự, điều này sẽ vi phạm nguyên tắc bình đẳng. Đặc biệt, đối với ứng cử viên là cán bộ, công chức, họ chỉ được làm những gì pháp luật cho phép. Do đó, việc sử dụng các hình thức ngoài luật định thường bị coi là không phù hợp và có thể bị nhắc nhở hoặc xử lý tùy mức độ.

Những hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối trong vận động bầu cử

Để đảm bảo sự trong sạch của kỳ bầu cử, Điều 68 của Luật quy định rõ các hành vi bị cấm, bao gồm:

• Lợi dụng vận động bầu cử để tuyên truyền trái với Hiến pháp và pháp luật hoặc xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của tổ chức, cá nhân khác.
• Lạm dụng chức vụ, quyền hạn để sử dụng phương tiện thông tin đại chúng trong vận động bầu cử.
• Lợi dụng vận động bầu cử để vận động quyên góp, xây dựng các công trình, quỹ từ thiện hoặc hứa hẹn tặng quà, tiền, lợi ích vật chất để lôi kéo cử tri.
• Sử dụng ngân sách nhà nước hoặc tài sản công để vận động bầu cử.

Hệ lụy pháp lý khi vi phạm quy định vận động bầu cử

Mọi hành vi vi phạm quy định về vận động bầu cử đều phải bị xử lý nghiêm minh. Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo quy định tại Điều 95, người nào dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc hoặc cưỡng ép để cản trở việc bầu cử, ứng cử của công dân thì tùy theo mức độ vi phạm mà bị xử lý theo quy định của pháp luật. Đặc biệt, nếu ứng cử viên vi phạm nghiêm trọng các quy định về vận động, Hội đồng bầu cử quốc gia hoặc Ủy ban bầu cử các cấp có quyền xóa tên người đó trong danh sách chính thức những người ứng cử.

Lời khuyên pháp lý: Các ứng cử viên cần bám sát kế hoạch tổ chức của Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan thông tin đại chúng tại địa phương. Mọi sáng kiến vận động ngoài luồng cần được tham vấn ý kiến của cơ quan có thẩm quyền để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật và sự công bằng trong ngày hội toàn dân.