Trong đời sống pháp lý, án tích không chỉ là một hậu quả hình sự mà còn là rào cản lớn đối với người bị kết án khi muốn tái hòa nhập cộng đồng, tìm kiếm việc làm hay thực hiện các giao dịch dân sự. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam luôn mở ra cơ hội để người phạm tội sửa chữa sai lầm thông qua chế định xóa án tích. Vậy trong năm 2023, thủ tục này được thực hiện như thế nào? Cần chuẩn bị những giấy tờ gì để quá trình diễn ra thuận lợi nhất?

Xóa án tích - Cánh cửa mở ra cơ hội làm lại cuộc đời

Xóa án tích là việc người đã bị kết án sau khi chấp hành xong hình phạt và các quyết định khác của bản án, trải qua một thời gian thử thách nhất định mà không phạm tội mới thì được coi là chưa bị kết án. Đây là một chính sách nhân đạo sâu sắc của Nhà nước, giúp xóa bỏ mặc cảm tội lỗi và tạo điều kiện cho công dân thực hiện các quyền cơ bản của mình.

03 trường hợp xóa án tích theo quy định mới nhất 2023

Theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015, có ba hình thức xóa án tích chính mà người dân cần lưu ý:

1. Đương nhiên xóa án tích

Đây là trường hợp phổ biến nhất, áp dụng cho người bị kết án không về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh. Theo Điều 70 Bộ luật Hình sự 2015, người bị kết án đương nhiên được xóa án tích nếu từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, người đó đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án và không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn quy định (từ 01 năm đến 05 năm tùy mức độ hình phạt).

2. Xóa án tích theo quyết định của Tòa án

Trường hợp này áp dụng đối với những người bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phá hoại hòa bình, chống loài người. Căn cứ Điều 71 Bộ luật Hình sự 2015, Tòa án sẽ căn cứ vào tính chất của tội phạm, thái độ chấp hành pháp luật và sự tiến bộ của người bị kết án để ra quyết định xóa án tích.

3. Xóa án tích trong trường hợp đặc biệt

Quy định tại Điều 72 Bộ luật Hình sự 2015, nếu người bị kết án có những biểu hiện tiến bộ đặc biệt và lập công, được cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc chính quyền địa phương đề nghị, thì Tòa án có thể quyết định xóa án tích cho họ dù chưa đủ thời hạn quy định, nhưng phải bảo đảm đã chấp hành được ít nhất một phần ba thời hạn thử thách.

Hồ sơ xóa án tích cần những gì?

Tùy vào từng trường hợp cụ thể, hồ sơ yêu cầu sẽ có sự khác biệt. Tuy nhiên, về cơ bản, bạn cần chuẩn bị các loại giấy tờ sau:

• Đơn xin xóa án tích: Viết theo mẫu hoặc trình bày rõ nguyện vọng (đối với trường hợp Tòa án quyết định).
• Bản sao Bản án: Trích lục hoặc bản sao bản án hình sự sơ thẩm/phúc thẩm đã có hiệu lực pháp luật.
• Giấy chứng nhận chấp hành xong hình phạt: Giấy chứng nhận đã chấp hành xong hình phạt tù, án treo hoặc cải tạo không giam giữ.
• Giấy xác nhận thi hành án dân sự: Biên lai nộp tiền án phí, tiền phạt, bồi thường thiệt hại hoặc giấy xác nhận của cơ quan thi hành án dân sự.
• Giấy xác nhận không phạm tội mới: Do Công an cấp xã/phường nơi cư trú cấp.
• Giấy tờ tùy thân: Căn cước công dân hoặc Chứng minh nhân dân (bản sao chứng thực).

Nộp hồ sơ ở đâu và thời gian chờ đợi là bao lâu?

Theo quy định tại Điều 369 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thẩm quyền giải quyết được phân định như sau:

• Trường hợp đương nhiên xóa án tích: Người dân không cần nộp đơn tại Tòa án mà thực hiện thủ tục yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp tại Sở Tư pháp tỉnh/thành phố nơi thường trú. Thời gian giải quyết thường trong vòng 10 ngày làm việc.
• Trường hợp Tòa án quyết định: Nộp hồ sơ tại Tòa án đã xét xử sơ thẩm vụ án. Trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày nhận được tài liệu từ Viện kiểm sát, Chánh án Tòa án phải ra quyết định xóa án tích nếu đủ điều kiện.

Chi phí thực hiện thủ tục xóa án tích

Một tin vui cho người dân là việc xin xóa án tích tại Tòa án không phải nộp lệ phí. Tuy nhiên, nếu bạn thực hiện thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp để chứng minh việc đương nhiên xóa án tích, mức phí sẽ áp dụng theo Thông tư 244/2016/TT-BTC:

- Phí cung cấp thông tin lý lịch tư pháp: 200.000 đồng/lần/người.
- Đối với sinh viên, người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ: 100.000 đồng/lần/người.
- Miễn phí đối với trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và người thuộc hộ nghèo.

Việc nắm vững các quy định về xóa án tích không chỉ giúp bạn tiết kiệm thời gian, công sức mà còn là bước đệm quan trọng để bắt đầu một cuộc sống mới tươi sáng hơn. Nếu gặp khó khăn trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, bạn nên tham khảo ý kiến của các luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.