Trong lộ trình cải cách tư pháp mạnh mẽ, hệ thống Tòa án nhân dân Việt Nam đã có những thay đổi mang tính lịch sử về cơ cấu tổ chức. Một trong những vấn đề được người dân quan tâm nhất hiện nay là khi không còn duy trì mô hình Tòa án cấp huyện, việc nộp đơn ly hôn sẽ được thực hiện tại đâu? Việc xác định sai thẩm quyền không chỉ gây lãng phí thời gian mà còn dẫn đến việc hồ sơ bị trả lại, kéo dài tình trạng hôn nhân bế tắc.

Thay đổi mang tính lịch sử: Từ Tòa án cấp huyện sang Tòa án nhân dân khu vực

Căn cứ theo quy định tại Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) và các văn bản sửa đổi, bổ sung năm 2025, hệ thống Tòa án nhân dân đã được tổ chức lại theo thẩm quyền xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính cấp huyện.

Cụ thể, tại Điều 4 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, cơ cấu Tòa án hiện nay bao gồm:

• Tòa án nhân dân tối cao;
• Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi tắt là Tòa án nhân dân cấp tỉnh);
• Tòa án nhân dân khu vực;
• Tòa án chuyên biệt và Tòa án quân sự.

Như vậy, cụm từ "Tòa án nhân dân cấp huyện" quen thuộc trước đây đã chính thức được thay thế bằng Tòa án nhân dân khu vực. Đây chính là cơ quan có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các vụ việc về hôn nhân và gia đình, bao gồm cả ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương.

Xác định đúng địa chỉ nộp đơn ly hôn năm 2026

Dù tên gọi cơ quan thay đổi, nhưng nguyên tắc xác định thẩm quyền theo lãnh thổ vẫn dựa trên nền tảng của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Để biết chính xác mình cần nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nào, vợ chồng cần căn cứ vào các trường hợp sau:

1. Đối với ly hôn thuận tình

Theo quy định tại khoản 2 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khi hai vợ chồng cùng đồng thuận ly hôn, các bên có quyền tự thỏa thuận lựa chọn Tòa án nơi cư trú, làm việc của một trong hai người để giải quyết. Việc thỏa thuận này phải được thể hiện bằng văn bản hoặc ghi trực tiếp trong đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn.

2. Đối với ly hôn đơn phương (Tranh chấp ly hôn)

Trong trường hợp một bên không đồng ý ly hôn hoặc có tranh chấp về con cái, tài sản, thẩm quyền được xác định theo điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Theo đó, nguyên đơn (người nộp đơn) phải nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn (người bị yêu cầu ly hôn) cư trú hoặc làm việc.

3. Ly hôn có yếu tố nước ngoài

Trước đây, thẩm quyền giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài thường thuộc về Tòa án cấp tỉnh. Tuy nhiên, theo quy định mới, Tòa án nhân dân khu vực đã được mở rộng thẩm quyền giải quyết đối với một số trường hợp ly hôn có yếu tố nước ngoài (như cư trú tại khu vực biên giới) hoặc theo sự phân cấp cụ thể của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân.

Hồ sơ và trình tự giải quyết ly hôn tại Tòa án nhân dân khu vực

Để hồ sơ được thụ lý nhanh chóng, vợ chồng cần chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ sau:

• Đơn khởi kiện ly hôn (đối với đơn phương) hoặc Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn (đối với thuận tình).
• Giấy chứng nhận kết hôn (bản chính).
• Bản sao chứng thực Thẻ Căn cước/Hộ chiếu của cả hai vợ chồng.
• Bản sao chứng thực Giấy khai sinh của các con (nếu có).
• Các tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền sở hữu tài sản chung, nợ chung (nếu yêu cầu Tòa án phân chia).

Quy trình giải quyết cơ bản bao gồm 03 bước:

1. Bước 1: Nộp hồ sơ và nộp tiền tạm ứng án phí. Sau khi kiểm tra hồ sơ hợp lệ, Tòa án sẽ ra thông báo nộp tiền tạm ứng án phí. Vụ việc chỉ chính thức được thụ lý khi người dân nộp biên lai thu tiền cho Tòa án.
2. Bước 2: Hòa giải. Đây là thủ tục bắt buộc nhằm giúp các bên đoàn tụ hoặc thỏa thuận các vấn đề về con cái, tài sản một cách tự nguyện.
3. Bước 3: Mở phiên tòa/phiên họp. Nếu hòa giải không thành, Tòa án sẽ tiến hành xét xử (đối với vụ án đơn phương) hoặc ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn (đối với việc dân sự).

"Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình quy định tại Điều 26 và Điều 28 của Bộ luật này..." - Trích dẫn tinh thần quy định tại Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Việc nắm vững quy định về Tòa án nhân dân khu vực thay thế cho Tòa án cấp huyện là vô cùng quan trọng trong bối cảnh pháp luật hiện nay. Nếu bạn còn vướng mắc về địa giới thẩm quyền của các Tòa án khu vực cụ thể, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hướng dẫn chi tiết, tránh những sai sót đáng tiếc trong quá trình thực hiện thủ tục ly hôn.