Trong lộ trình phát triển sự nghiệp của mỗi nhà giáo, việc thăng hạng chức danh nghề nghiệp (CDNN) luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn thường xuyên được đặt ra là: Giáo viên có bắt buộc phải thi thăng hạng không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đối chiếu trực tiếp với các quy định tại Luật Viên chức 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành tính đến thời điểm hiện tại.

Việc thi thăng hạng là quyền lợi hay nghĩa vụ bắt buộc?

Căn cứ theo quy định tại Điều 31 Luật Viên chức 2010, nguyên tắc bổ nhiệm và thay đổi chức danh nghề nghiệp đối với viên chức được xác lập như sau:

"1. Việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp đối với viên chức được thực hiện theo nguyên tắc sau: a) Làm việc ở vị trí việc làm nào thì bổ nhiệm vào chức danh nghề nghiệp tương ứng với vị trí việc làm đó; b) Người được bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp nào thì phải có đủ tiêu chuẩn của chức danh nghề nghiệp đó. ... 4. Việc thay đổi chức danh nghề nghiệp đối với viên chức được thực hiện thông qua thi hoặc xét theo nguyên tắc bình đẳng, công khai, minh bạch, khách quan và đúng pháp luật."

Như vậy, pháp luật quy định rằng viên chức chỉ cần đảm bảo đủ tiêu chuẩn của chức danh nghề nghiệp mà mình đang đảm nhiệm. Việc thăng lên hạng cao hơn là một hình thức thay đổi chức danh nghề nghiệp nhằm ghi nhận năng lực chuyên môn và điều chỉnh chế độ tiền lương tương ứng. Không có quy định nào bắt buộc giáo viên phải thi thăng hạng nếu họ cảm thấy hài lòng với hạng chức danh hiện tại và đáp ứng đủ các tiêu chuẩn của hạng đó.

Tuy nhiên, việc thăng hạng mang lại nhiều quyền lợi thiết thực, đặc biệt là về hệ số lương và vị thế nghề nghiệp, nên đây thường được coi là một mục tiêu phấn đấu tự nguyện của đội ngũ giáo viên.

Điều kiện và tiêu chuẩn để giáo viên dự thi thăng hạng

Mặc dù không bắt buộc, nhưng nếu giáo viên có nguyện vọng thăng hạng, họ phải đáp ứng những điều kiện khắt khe được quy định tại Thông tư 20/2017/TT-BGDĐT. Cụ thể, giáo viên chỉ được dự thi thăng hạng lên hạng cao hơn liền kề (ví dụ từ hạng III lên hạng II) khi hội đủ các yếu tố:

• Nhu cầu của đơn vị: Cơ sở giáo dục nơi giáo viên công tác phải có nhu cầu về vị trí việc làm ở hạng cao hơn và được cơ quan có thẩm quyền cử đi dự thi.
• Kết quả đánh giá: Được xếp loại hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên trong thời gian 03 năm liên tục gần nhất tính đến thời điểm đăng ký dự thi.
• Phẩm chất đạo đức: Có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp tốt, không trong thời gian bị kỷ luật hoặc xem xét kỷ luật.
• Trình độ chuyên môn: Đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về trình độ đào tạo, bồi dưỡng và năng lực chuyên môn nghiệp vụ của hạng đăng ký dự thi.

Tiêu chuẩn cụ thể cho từng cấp học

Tùy vào cấp học, tiêu chuẩn về bằng cấp và chứng chỉ bồi dưỡng sẽ có sự khác biệt rõ rệt theo các Thông tư liên tịch hiện hành:

• Đối với giáo viên mầm non: Theo Thông tư liên tịch 20/2015/TTLT-BGDĐT-BNV, giáo viên mầm non hạng II yêu cầu bằng tốt nghiệp đại học sư phạm mầm non trở lên và chứng chỉ bồi dưỡng CDNN hạng II.
• Đối với giáo viên tiểu học: Theo Thông tư liên tịch 21/2015/TTLT-BGDĐT-BNV, giáo viên tiểu học hạng III cần bằng cao đẳng sư phạm tiểu học hoặc chuyên ngành phù hợp trở lên.

Các trường hợp được miễn thi ngoại ngữ và tin học

Một điểm đáng lưu ý trong quy định thi thăng hạng năm 2019 là các chính sách miễn thi nhằm tạo điều kiện cho giáo viên lâu năm hoặc có chuyên môn đặc thù:

• Miễn thi ngoại ngữ: Áp dụng cho giáo viên tính đến ngày 31/12 của năm thi đủ 55 tuổi trở lên (nam) hoặc đủ 50 tuổi trở lên (nữ); hoặc người có bằng tốt nghiệp đại học thứ hai là ngôn ngữ Anh, Pháp, Nga...; hoặc có chứng chỉ ngoại ngữ tương đương theo quy định.
• Miễn thi tin học: Áp dụng cho giáo viên đã tốt nghiệp từ trung cấp chuyên ngành tin học hoặc công nghệ thông tin trở lên.

Tóm lại, việc thi thăng hạng chức danh nghề nghiệp là một quyết định tự nguyện của giáo viên dựa trên nhu cầu phát triển cá nhân và điều kiện thực tế của đơn vị công tác. Tuy nhiên, để đảm bảo khả năng trúng tuyển, giáo viên cần chủ động bồi dưỡng các chứng chỉ và hoàn thiện hồ sơ năng lực theo đúng các tiêu chuẩn pháp luật đã đề ra.