Trong lộ trình đổi mới giáo dục, việc chuyển đổi mô hình từ "Trường Đại học" sang "Đại học" không chỉ là sự thay đổi về tên gọi mà còn là một bước ngoặt về vị thế, quy mô và chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, để đạt được danh hiệu này, các cơ sở giáo dục phải đáp ứng một hệ thống tiêu chuẩn cực kỳ khắt khe về cả nhân lực, tài chính và năng lực nghiên cứu.

Điều kiện 'cứng' để được công nhận là đại học theo quy định mới

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 91/2026/NĐ-CP, một cơ sở giáo dục đại học muốn được công nhận là đại học phải hội tụ đầy đủ 05 nhóm điều kiện cốt lõi sau đây:

1. Nền tảng pháp lý và sự đồng thuận của chủ sở hữu

Đây là điều kiện tiên quyết để xác định ý chí chính trị và nguồn lực đầu tư. Cụ thể:

• Đối với cơ sở công lập: Phải nhận được sự chấp thuận bằng văn bản từ cơ quan quản lý trực tiếp (Bộ, ngành hoặc địa phương).
• Đối với cơ sở tư thục: Cần sự thống nhất cao từ hội đồng quản trị/nhà đầu tư, với tỷ lệ đồng thuận đạt ít nhất 75% tổng vốn góp.

2. Đội ngũ giảng viên: Ưu tiên trình độ cao và tính quốc tế

Chất lượng đào tạo được quyết định bởi người thầy. Nghị định 91/2026/NĐ-CP đặt ra những con số định lượng rất cụ thể:

• Trình độ Tiến sĩ: Đội ngũ giảng viên cơ hữu có học vị tiến sĩ phải đạt tối thiểu 60%. Đây là một thách thức lớn đối với nhiều trường trong việc thu hút và giữ chân nhân tài.
• Yếu tố quốc tế: Tỷ lệ giảng viên quốc tế (bao gồm cả người nước ngoài và người Việt định cư ở nước ngoài) phải đạt ít nhất 5,0% tổng số giảng viên cơ hữu. Điều này nhằm thúc đẩy môi trường học thuật đa văn hóa và hội nhập toàn cầu.

3. Quy mô và cơ cấu tổ chức đa ngành

Một "Đại học" đúng nghĩa phải là một tổ hợp giáo dục lớn. Các tiêu chí tại khoản 3 Điều 4 Nghị định 91/2026/NĐ-CP bao gồm:

• Phải có ít nhất 03 trường thành viên trực thuộc.
• Danh mục ngành đào tạo phong phú với ít nhất 25 ngành ở mỗi trình độ giáo dục đại học.
• Quy mô đào tạo chính quy phải đạt từ 15.000 người học trở lên.
• Tỷ lệ người học sau đại học (Thạc sĩ, Tiến sĩ) chiếm ít nhất 20% tổng quy mô.
• Thu hút ít nhất 3,0% người học quốc tế theo học chương trình cấp văn bằng chính quy.

4. Năng lực nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo

Đại học không chỉ dạy học mà còn phải là trung tâm tạo ra tri thức mới. Chỉ số đo lường bao gồm:

• Mỗi giảng viên cơ hữu bình quân phải có ít nhất 01 sản phẩm khoa học (bài báo Web of Science/Scopus, sách chuyên khảo hoặc bằng sáng chế) mỗi năm.
• Nguồn thu từ hoạt động khoa học công nghệ phải chiếm tối thiểu 20% tổng thu sự nghiệp của trường.

5. Tự chủ tài chính và minh bạch

Cơ sở giáo dục phải chứng minh được khả năng tự chủ chi thường xuyên và thực hiện kiểm toán, công khai tài chính định kỳ theo quy định của pháp luật.

Lưu ý quan trọng: Các điều kiện về đội ngũ, quy mô và nghiên cứu khoa học nêu trên phải được duy trì liên tục ít nhất 03 năm tính đến thời điểm nộp hồ sơ công nhận.

Nguyên tắc 'vàng' khi đặt tên để tránh nhầm lẫn

Việc đặt tên không chỉ là sở thích mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc tại Điều 3 Nghị định 91/2026/NĐ-CP:

• Tính ổn định: Tên gọi phải mang tính lâu dài, tránh thay đổi tùy tiện gây xáo trộn.
• Sử dụng từ ngữ chuẩn mực: Các từ "đại học", "học viện" phải khớp với mô hình tổ chức thực tế. Tuyệt đối không dùng các từ ngữ thể hiện thứ hạng, danh hiệu tự phong.
• Tránh nhầm lẫn: Không được đặt tên trùng hoặc tương tự gây hiểu lầm với các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang hoặc tổ chức chính trị.
• Quy định về từ 'Quốc gia', 'Quốc tế', 'Việt Nam': Chỉ được sử dụng trong các trường hợp đặc biệt như Đại học quốc gia, trường có 100% vốn nước ngoài hoặc thành lập theo Hiệp định chính phủ.

Việc siết chặt các điều kiện công nhận đại học theo Luật Giáo dục đại học 2025 và Nghị định hướng dẫn là bước đi cần thiết để nâng tầm chất lượng giáo dục Việt Nam trên bản đồ thế giới. Các trường cần có lộ trình chuẩn bị dài hơi về cả nhân lực và vật lực để có thể chuyển mình thành công.