Khi Nhà nước thu hồi đất, một trong những vấn đề được người dân quan tâm hàng đầu chính là: Bao giờ thì nhận được tiền bồi thường? Việc chậm trễ trong chi trả không chỉ ảnh hưởng đến kế hoạch ổn định cuộc sống mà còn là nguồn cơn của nhiều tranh chấp pháp lý. Luật Đất đai 2024 đã đưa ra những quy định rất cụ thể để bảo vệ quyền lợi của người dân trong trường hợp này.

Thời hạn 30 ngày và "lãi suất" đặc biệt khi chậm chi trả

Theo quy định mới nhất, cơ quan nhà nước không được phép "ngâm" tiền bồi thường của người dân vô thời hạn. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 94 Luật Đất đai 2024 quy định rõ:

a) Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có hiệu lực thi hành, cơ quan, đơn vị, tổ chức thực hiện bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản;

Điều này có nghĩa là, ngay khi phương án bồi thường được chốt, đồng hồ đếm ngược 30 ngày sẽ bắt đầu. Nếu quá thời hạn này mà người dân vẫn chưa nhận được tiền, cơ quan có trách nhiệm sẽ phải "móc hầu bao" trả thêm một khoản tiền phạt chậm nộp.

Khoản tiền trả thêm này được tính dựa trên mức tiền chậm nộp theo quy định của pháp luật về quản lý thuế. Dẫn chiếu đến khoản 2 Điều 59 Luật Quản lý thuế 2019, mức tính tiền chậm trả hiện nay là 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm trả. Đây là một chế tài nghiêm khắc nhằm thúc đẩy các cơ quan chức năng thực hiện đúng tiến độ giải ngân.

Xử lý thế nào khi người dân từ chối nhận tiền hoặc còn nợ thuế?

Trong thực tế, có không ít trường hợp người dân không đồng ý với phương án bồi thường nên từ chối nhận tiền. Để đảm bảo tiến độ dự án mà vẫn giữ quyền lợi cho người dân, Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định khoản tiền này sẽ được gửi vào tài khoản tạm giữ tại ngân hàng do Nhà nước nắm cổ phần chi phối với lãi suất không kỳ hạn. Khi tranh chấp được giải quyết xong, người dân sẽ nhận lại cả gốc lẫn lãi.

Ngược lại, nếu người sử dụng đất vẫn còn nợ các nghĩa vụ tài chính như tiền sử dụng đất, tiền thuê đất hay tiền thuế, cơ quan chi trả sẽ thực hiện khấu trừ trực tiếp vào số tiền bồi thường về đất. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các khoản bồi thường chi phí di chuyển, thiệt hại tài sản hay hỗ trợ ổn định đời sống sẽ không bị khấu trừ để đảm bảo người dân có nguồn lực tối thiểu để tái định cư.

Những lưu ý quan trọng về chênh lệch giá trị tái định cư

Một điểm mới đáng chú ý tại Nghị định 88/2024/NĐ-CP là việc xử lý chênh lệch khi bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư:

• Nếu giá trị tiền bồi thường lớn hơn giá trị nhà đất tái định cư: Người dân được nhận phần chênh lệch bằng tiền mặt.
• Nếu giá trị tiền bồi thường nhỏ hơn giá trị nhà đất tái định cư: Người dân phải nộp thêm phần chênh lệch (trừ trường hợp được hỗ trợ theo quy định đặc thù).

Việc nắm rõ các mốc thời gian và quy định về khấu trừ nghĩa vụ tài chính sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình, tránh những thiệt thòi không đáng có khi đối diện với các dự án thu hồi đất quy mô lớn.