Chỉ còn chưa đầy nửa tháng nữa, Luật Cư trú 2020 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành (từ ngày 01/07/2021). Đây được xem là một cuộc cách mạng trong quản lý dân cư khi Việt Nam chuyển từ phương thức quản lý bằng Sổ hộ khẩu giấy sang dữ liệu điện tử hiện đại. Trong đó, những quy định về việc nhập hộ khẩu vào nhà người thân nhận được sự quan tâm đặc biệt của đông đảo người dân bởi tính nhân văn và sự thông thoáng trong thủ tục.

Mở rộng cánh cửa nhập hộ khẩu cho nhiều đối tượng người thân

So với quy định tại Luật Cư trú 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2013), quy định mới tại Điều 20 Luật Cư trú 2020 đã mở rộng đáng kể các trường hợp được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ của người thân.

Cụ thể, công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đó đồng ý trong các trường hợp sau:

• Vợ về ở với chồng; chồng về ở với vợ; con về ở với cha, mẹ; cha, mẹ về ở với con.
• Người cao tuổi (từ đủ 60 tuổi trở lên) về ở với anh ruột, chị ruột, em ruột, cháu ruột.
• Người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, người không có khả năng lao động, người bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức về ở với ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh, chị, em, bác, chú, cậu, cô, dì ruột hoặc người giám hộ.
• Người chưa thành niên được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý hoặc không còn cha, mẹ về ở với cụ nội, cụ ngoại, ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh, chị, em, bác, chú, cậu, cô, dì ruột.

Điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung đối tượng người cao tuổi được về ở với cháu ruột, hay người khuyết tật được về ở với họ hàng thân thích. Điều này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với các nhóm đối tượng yếu thế, giúp họ có điểm tựa gia đình vững chắc hơn.

Bãi bỏ điều kiện diện tích tối thiểu khi ở nhờ người thân

Một trong những rào cản lớn nhất trước đây khi nhập hộ khẩu vào các thành phố lớn (như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh) là điều kiện về diện tích bình quân. Tuy nhiên, từ ngày 01/07/2021, quy định này đã có sự thay đổi căn bản.

Theo quy định mới, đối với trường hợp nhập hộ khẩu vào nhà người thân (thuộc các diện nêu trên), người dân không cần phải đảm bảo điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu. Điều kiện diện tích tối thiểu (do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, nhưng không thấp hơn 08m2 sàn/người) chỉ áp dụng đối với trường hợp thuê, mượn, ở nhờ của người lạ (không phải người thân thuộc diện ưu tiên).

Thủ tục hành chính: Nhanh hơn, gọn hơn, hiện đại hơn

Không chỉ nới lỏng điều kiện, thủ tục đăng ký thường trú theo Điều 21 Luật Cư trú 2020 cũng được đơn giản hóa tối đa:

"Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm thẩm định, cập nhật thông tin về nơi thường trú mới của người đăng ký vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo cho người đăng ký về việc đã cập nhật thông tin đăng ký thường trú; trường hợp từ chối đăng ký thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do."

Như vậy, thời gian giải quyết đã được rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 07 ngày làm việc. Đặc biệt, nếu thông tin về quan hệ nhân thân đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, người dân thậm chí không cần phải xuất trình giấy tờ chứng minh quan hệ đó, giúp giảm bớt gánh nặng giấy tờ đáng kể.

Việc bãi bỏ dần Sổ hộ khẩu giấy để thay thế bằng quản lý cư trú điện tử không chỉ giúp người dân thuận tiện hơn trong các giao dịch hành chính mà còn hạn chế tối đa các tiêu cực, phiền hà. Đây thực sự là một bước tiến dài trong tiến trình xây dựng Chính phủ số tại Việt Nam.

Nếu bạn đang có ý định nhập hộ khẩu về nhà người thân, hãy chuẩn bị sẵn sàng các giấy tờ cần thiết để thực hiện ngay khi Luật mới có hiệu lực vào đầu tháng 7 tới đây!