Trong thực tế đời sống, không hiếm trường hợp người thừa kế vì nhiều lý do khác nhau như muốn nhường phần tài sản cho người khác hoặc không muốn vướng bận vào các nghĩa vụ tài chính của người quá cố mà quyết định từ chối nhận di sản. Tuy nhiên, để việc từ chối này có hiệu lực pháp lý, người thừa kế phải thực hiện đúng các thủ tục chứng thực theo quy định.

Quyền từ chối nhận di sản: Không phải lúc nào cũng được chấp nhận?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế hoàn toàn có quyền từ chối nhận di sản. Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra một rào cản quan trọng: việc từ chối không được nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với người khác (ví dụ như trốn nợ).

"1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác."

Về hình thức, việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản hoặc những người thừa kế khác trước thời điểm phân chia di sản. Để đảm bảo tính pháp lý cao nhất, văn bản này thường được thực hiện thủ tục chứng thực tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Người dân thực hiện ký văn bản pháp lý liên quan đến thừa kế tại cơ quan chức năng (ảnh minh họa)

Thẩm quyền chứng thực: Đến đâu để làm thủ tục?

Một trong những điểm mới đáng chú ý là thẩm quyền chứng thực đã được quy định rõ ràng hơn tại Nghị định 23/2015/NĐ-CP và được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã là người có thẩm quyền ký chứng thực văn bản từ chối nhận di sản.

Người dân có thể lựa chọn nộp hồ sơ theo 03 cách thức linh hoạt: nộp trực tiếp, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc thực hiện trực tuyến trên môi trường điện tử nếu địa phương đã triển khai dịch vụ công mức độ cao.

Hồ sơ cần chuẩn bị: Những giấy tờ "sống còn"

Để quá trình chứng thực diễn ra suôn sẻ, bạn cần chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ sau:

• Dự thảo văn bản từ chối nhận di sản (nếu có);
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản (Sổ đỏ, đăng ký xe...) trong trường hợp di sản là tài sản phải đăng ký;
• Giấy chứng tử của người để lại di sản;
• Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (Khai sinh, kết hôn...) hoặc di chúc;
• Giấy tờ tùy thân (Căn cước điện tử hoặc thẻ Căn cước còn giá trị).

Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính (ảnh minh họa)

Quy trình thực hiện chứng thực văn bản từ chối nhận di sản

Trình tự thực hiện hiện nay đã được tối ưu hóa để phục vụ người dân tốt nhất:

Bước 1: Người yêu cầu xuất trình giấy tờ tùy thân và nộp hồ sơ. Đặc biệt, nếu thông tin đã được tích hợp trên ứng dụng VNeID, bạn không cần phải xuất trình bản cứng.

Bước 2: Người thực hiện chứng thực kiểm tra hồ sơ. Nếu thấy người yêu cầu hoàn toàn tự nguyện, minh mẫn thì sẽ tiến hành các bước tiếp theo.

Bước 3: Người từ chối nhận di sản ký tên trước mặt người chứng thực. Nếu không ký được thì điểm chỉ; nếu không đọc được thì phải có 02 người làm chứng đi cùng.

Bước 4: Người thực hiện chứng thực ghi lời chứng, ký tên, đóng dấu và ghi vào sổ chứng thực.

Thời hạn giải quyết thông thường không quá 02 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Lệ phí chứng thực được thu theo quy định của Bộ Tài chính, đảm bảo tính công khai và minh bạch.

Việc nắm vững quy trình chứng thực văn bản từ chối nhận di sản không chỉ giúp bạn bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần làm minh bạch các quan hệ dân sự trong gia đình và xã hội. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào, bạn nên liên hệ trực tiếp với bộ phận Một cửa tại UBND cấp xã để được hướng dẫn chi tiết nhất.