Việc thu hồi đất do vi phạm pháp luật là một trong những biện pháp mạnh mẽ nhất của Nhà nước nhằm đảm bảo kỷ cương trong quản lý và sử dụng tài nguyên quốc gia. Với sự ra đời của Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn mới nhất như Nghị định 226/2025/NĐ-CP, quy trình này đã được siết chặt và minh bạch hơn bao giờ hết.

Các trường hợp bị thu hồi đất do vi phạm pháp luật đất đai

Theo quy định tại Điều 81 Luật Đất đai 2024, có 08 nhóm hành vi vi phạm dẫn đến việc Nhà nước thu hồi quyền sử dụng đất. Đáng chú ý nhất là các trường hợp sau:

1. Sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê, công nhận quyền sử dụng đất và đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi sử dụng đất không đúng mục đích mà tiếp tục vi phạm.

2. Người sử dụng đất hủy hoại đất và đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi hủy hoại đất mà tiếp tục vi phạm.

3. Đất được giao, cho thuê không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền.

4. Đất do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho từ người được Nhà nước giao đất, cho thuê đất mà người được giao đất, cho thuê đất không được chuyển nhượng, tặng cho theo quy định.

5. Đất được Nhà nước giao quản lý mà để bị lấn đất, chiếm đất.

6. Người sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

7. Đất trồng cây hằng năm, đất nuôi trồng thủy sản không được sử dụng trong thời gian 12 tháng liên tục; đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong thời gian 18 tháng liên tục; đất trồng rừng không được sử dụng trong thời gian 24 tháng liên tục và đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà không đưa đất vào sử dụng theo thời hạn ghi trong quyết định xử phạt.

8. Đất thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liên tục kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa hoặc tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư.

Đặc biệt, đối với các dự án đầu tư, nếu chậm tiến độ, chủ đầu tư có thể được gia hạn thêm tối đa 24 tháng nhưng phải nộp bổ sung tiền sử dụng đất. Nếu hết thời gian gia hạn vẫn không đưa đất vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi mà không bồi thường về đất và tài sản gắn liền.

Trình tự, thủ tục thu hồi đất mới nhất theo Nghị định 226/2025/NĐ-CP

Quy trình thu hồi đất do vi phạm được thực hiện chặt chẽ theo Điều 32 Nghị định 102/2024/NĐ-CP (đã được sửa đổi bởi Nghị định 226/2025/NĐ-CP) như sau:

1. Lập hồ sơ thu hồi đất

Trong thời hạn 30 ngày kể từ khi có văn bản kiến nghị thu hồi đất từ cơ quan có thẩm quyền xử phạt (đối với hành vi tiếp tục vi phạm) hoặc có kết luận thanh tra, cơ quan quản lý đất đai phải lập hồ sơ trình UBND cấp có thẩm quyền.

2. Thông báo thu hồi đất

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận hồ sơ, Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền ban hành thông báo thu hồi đất cho người có đất thu hồi và các bên liên quan. Người có đất bị thu hồi có trách nhiệm xử lý tài sản trên đất trong thời hạn không quá 45 ngày.

3. Ban hành quyết định thu hồi

Trong vòng 15 ngày kể từ khi kết thúc thời hạn thông báo, UBND ban hành quyết định thu hồi đất chính thức và chỉ đạo tổ chức thực hiện. Nếu người sử dụng đất không chấp hành, cơ quan chức năng sẽ tiến hành cưỡng chế thi hành theo quy định tại khoản 4 Điều 32 Nghị định 102/2024/NĐ-CP.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để tránh rơi vào tình trạng bị thu hồi đất, người sử dụng đất cần lưu ý thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, sử dụng đất đúng mục đích và đúng tiến độ đã cam kết. Trong trường hợp gặp khó khăn khách quan dẫn đến chậm tiến độ, cần chủ động làm thủ tục xin gia hạn và nộp các khoản phí bổ sung theo đúng quy định của Luật Đất đai 2024.