Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh khốc liệt, việc giành được các gói thầu dự án là mục tiêu sống còn của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, không ít đơn vị vì muốn gia tăng năng lực ảo đã bất chấp quy định pháp luật để làm giả hồ sơ dự thầu. Hành vi này không chỉ vi phạm đạo đức kinh doanh mà còn đối mặt với những chế tài pháp lý cực kỳ nghiêm khắc, từ việc bị cấm thầu dài hạn đến nguy cơ ngồi tù lên đến 20 năm.

1. Hồ sơ dự thầu bao gồm những tài liệu then chốt nào?

Theo quy định tại khoản 31 Điều 4 Luật Đấu thầu 2013, hồ sơ dự thầu (HSDT) được định nghĩa là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để bên mời thầu đánh giá năng lực, kinh nghiệm và giải pháp kỹ thuật của các đơn vị tham gia.

Mặc dù pháp luật không quy định một danh mục cứng nhắc cho mọi gói thầu, nhưng căn cứ vào điểm b khoản 1 Điều 18 Nghị định 63/2014/NĐ-CP, một bộ hồ sơ dự thầu tiêu chuẩn thường phải bao gồm:

• Đơn dự thầu: Phải được đại diện hợp pháp ký tên và đóng dấu.
• Thỏa thuận liên doanh: Trong trường hợp các nhà thầu kết hợp với nhau.
• Bảo đảm dự thầu: Thường là thư bảo lãnh ngân hàng hoặc đặt cọc.
• Tài liệu chứng minh tư cách pháp lý: Giấy phép kinh doanh, chứng chỉ hành nghề...
• Hồ sơ năng lực và kinh nghiệm: Các hợp đồng tương tự đã thực hiện, báo cáo tài chính các năm gần nhất.
• Đề xuất kỹ thuật và tài chính: Giải pháp thi công, cung cấp hàng hóa và bảng giá chi tiết.

2. Tiêu chuẩn vàng để một hồ sơ dự thầu được coi là hợp lệ

Để bước vào vòng đánh giá chi tiết, hồ sơ của nhà thầu phải vượt qua cửa ải "tính hợp lệ". Tại khoản 2 Điều 18 Nghị định 63/2014/NĐ-CP, các điều kiện tiên quyết bao gồm:

- Phải có bản gốc hồ sơ dự thầu theo đúng số lượng yêu cầu.

- Đơn dự thầu phải ghi cụ thể giá dự thầu bằng cả số và chữ, thời gian thực hiện phải khớp với đề xuất kỹ thuật.

- Hiệu lực của hồ sơ và bảo đảm dự thầu phải đáp ứng đúng thời gian quy định trong hồ sơ mời thầu.

- Nhà thầu không được có tên trong hai hoặc nhiều hồ sơ dự thầu với tư cách nhà thầu chính cho cùng một gói thầu.

- Quan trọng nhất, nhà thầu phải đảm bảo tư cách hợp lệ và không trong thời gian bị cấm tham gia đấu thầu.

3. Hành vi làm giả hồ sơ - Gian lận tinh vi trong đấu thầu

Làm giả hồ sơ dự thầu thường biểu hiện qua việc chỉnh sửa báo cáo tài chính để tăng doanh thu, làm giả các hợp đồng tương tự chưa từng thực hiện, hoặc sử dụng bằng cấp, chứng chỉ giả của nhân sự chủ chốt. Theo khoản 4 Điều 89 Luật Đấu thầu 2013, đây được xác định là hành vi gian lận bị nghiêm cấm tuyệt đối.

"Gian lận bao gồm các hành vi: Trình bày sai một cách cố ý hoặc làm sai lệch thông tin, hồ sơ, tài liệu của một bên trong đấu thầu nhằm thu được lợi ích tài chính hoặc lợi ích khác hoặc nhằm trốn tránh bất kỳ nghĩa vụ nào..."

4. Các hình thức xử lý nghiêm khắc: Từ hành chính đến hình sự

Tùy vào mức độ vi phạm và hậu quả gây ra, nhà thầu làm giả hồ sơ sẽ phải đối mặt với các hình phạt sau:

4.1 Cấm tham gia hoạt động đấu thầu

Căn cứ khoản 1 Điều 122 Nghị định 63/2014/NĐ-CP, hành vi gian lận sẽ bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 03 năm đến 05 năm. Thông tin vi phạm sẽ được đăng tải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp gần như mất đi cơ hội kinh doanh trong lĩnh vực công trong một thời gian dài.

4.2 Xử phạt vi phạm hành chính

Tại thời điểm tháng 10/2021, việc xử phạt hành chính được áp dụng theo Nghị định 50/2016/NĐ-CP. Cụ thể, điểm b khoản 2 Điều 23 Nghị định 50/2016/NĐ-CP quy định mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi lập hồ sơ dự thầu không trung thực.

4.3 Truy cứu trách nhiệm hình sự

Đây là chế tài nặng nề nhất dành cho các cá nhân, tổ chức có hành vi gian lận gây hậu quả nghiêm trọng. Theo Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017), tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng có các khung hình phạt như sau:

• Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 - 05 năm: Nếu gây thiệt hại từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng hoặc đã bị xử lý hành chính mà còn vi phạm.
• Phạt tù từ 03 - 12 năm: Nếu phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn hoặc gây thiệt hại từ 300 triệu đến dưới 01 tỷ đồng.
• Phạt tù từ 10 - 20 năm: Nếu gây thiệt hại từ 01 tỷ đồng trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm, thậm chí bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Lời khuyên pháp lý: Việc làm giả hồ sơ có thể mang lại lợi ích ngắn hạn nhưng rủi ro pháp lý là vô cùng lớn. Các doanh nghiệp nên tập trung vào việc nâng cao năng lực thực chất và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Đấu thầu 2013 để phát triển bền vững.