Kể từ ngày 04/01/2021, thị trường kinh doanh tại Việt Nam chính thức bước vào một giai đoạn mới với sự thực thi của Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Một trong những điểm thay đổi "nóng" nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu tiểu thương và cá nhân kinh doanh chính là việc thu hẹp đối tượng được phép thành lập hộ kinh doanh. So với quy định cũ tại Nghị định 78/2015/NĐ-CP, quy định mới đã loại bỏ hoàn toàn một nhóm đối tượng phổ biến trước đây.

Chỉ còn 2 đối tượng được phép làm chủ hộ kinh doanh

Theo quy định tại Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, hộ kinh doanh được định nghĩa và giới hạn chủ thể thành lập một cách rất cụ thể. Cụ thể, văn bản này nêu rõ:

"Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh. Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh."

Như vậy, bối cảnh pháp lý từ năm 2021 chỉ công nhận 02 trường hợp được đứng tên thành lập hộ kinh doanh:

• Một cá nhân: Phải là công dân Việt Nam, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
• Các thành viên hộ gia đình: Các thành viên cùng tham gia góp vốn, công sức để kinh doanh và phải cử ra một người đại diện hợp pháp.

Dấu chấm hết cho mô hình "Nhóm cá nhân" thành lập hộ kinh doanh

Đây chính là điểm khác biệt cốt yếu so với khoản 1 Điều 66 Nghị định 78/2015/NĐ-CP. Trước đây, pháp luật cho phép "một nhóm người gồm các cá nhân là công dân Việt Nam" cùng nhau thành lập một hộ kinh doanh. Tuy nhiên, từ ngày 04/01/2021, quyền lợi này đã bị bãi bỏ.

Việc loại bỏ đối tượng "nhóm cá nhân" nhằm mục đích phân định rõ ràng hơn giữa mô hình hộ kinh doanh và mô hình doanh nghiệp (như công ty hợp danh hoặc công ty TNHH hai thành viên trở lên). Nếu một nhóm bạn bè hoặc đối tác muốn cùng nhau khởi nghiệp, họ sẽ phải cân nhắc chuyển sang các hình thức doanh nghiệp chính thức thay vì núp bóng hộ kinh doanh như trước.

Những đối tượng tuyệt đối không được thành lập hộ kinh doanh

Bên cạnh việc giới hạn chủ thể, Nghị định 01/2021/NĐ-CP cũng liệt kê danh sách các trường hợp bị cấm tham gia mô hình này để đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự:

• Người chưa thành niên, người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
• Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
• Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị tạm giam, đang chấp hành hình phạt tù.
• Người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc.
• Các trường hợp khác bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định.

Việc nắm vững các quy định mới này là vô cùng quan trọng đối với các cá nhân đang có ý định khởi nghiệp trong năm 2021. Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là thủ tục hành chính mà còn là định hướng của Nhà nước trong việc minh bạch hóa các loại hình thực thể kinh tế tại Việt Nam.