Trong quan hệ thừa kế, quyền hưởng di sản luôn đi kèm với quyền từ chối nhận di sản. Tuy nhiên, thủ tục từ chối như thế nào để đảm bảo tính pháp lý, đặc biệt là câu hỏi "Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế có phải công chứng hay không?" luôn là vấn đề được nhiều người quan tâm. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên quy định của pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2019.

Thủ tục từ chối nhận di sản thừa kế cần tuân thủ đúng quy định pháp luật (ảnh minh họa)

1. Di sản thừa kế và quyền từ chối của người thừa kế

Theo quy định chung, di sản thừa kế bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. Mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền hưởng di sản cũng như quyền từ chối nhận di sản đó.

Quyền từ chối nhận di sản được quy định cụ thể tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

Điều 620. Từ chối nhận di sản

1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

2. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.

3. Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.

2. Văn bản từ chối nhận di sản có bắt buộc phải công chứng?

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa Bộ luật Dân sự 2005 và Bộ luật Dân sự 2015 (đang có hiệu lực tại thời điểm tháng 10/2019).

Sự thay đổi về thủ tục so với quy định cũ

Trước đây, Điều 642 Bộ luật Dân sự 2005 quy định người từ chối phải báo cho cơ quan công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi mở thừa kế. Tuy nhiên, quy định hiện hành tại Bộ luật Dân sự 2015 đã bãi bỏ yêu cầu bắt buộc này.

Hiện nay, pháp luật chỉ yêu cầu việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến những người có liên quan (người quản lý di sản, người thừa kế khác...). Luật không còn dùng cụm từ "phải báo cho cơ quan công chứng" như trước.

Việc thảo luận và lập văn bản từ chối di sản trong gia đình (ảnh minh họa)

Quyền yêu cầu công chứng theo Luật Công chứng

Mặc dù không bắt buộc, nhưng để đảm bảo tính khách quan và tránh các tranh chấp phát sinh sau này, người thừa kế vẫn có quyền yêu cầu công chứng văn bản này. Tại Điều 59 Luật Công chứng 2014 quy định:

Điều 59. Công chứng văn bản từ chối nhận di sản

Người thừa kế có thể yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản. Khi yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản, người yêu cầu công chứng phải xuất trình bản sao di chúc trong trường hợp thừa kế theo di chúc hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người yêu cầu công chứng theo pháp luật; giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác chứng minh người để lại di sản đã chết.

3. Những lưu ý quan trọng khi từ chối nhận di sản

• Thời điểm thực hiện: Việc từ chối phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản.
• Mục đích từ chối: Không được từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản (ví dụ: từ chối nhận tài sản để không phải trả nợ cho chủ nợ). Nếu vi phạm, việc từ chối sẽ không có hiệu lực pháp luật.
• Hình thức: Bắt buộc phải bằng văn bản. Dù không bắt buộc công chứng, nhưng việc có sự xác nhận của cơ quan có thẩm quyền sẽ giúp văn bản có giá trị chứng minh cao hơn nếu xảy ra tranh chấp tại Tòa án.

Tóm lại, văn bản từ chối nhận di sản thừa kế không bắt buộc phải công chứng, chứng thực theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, người dân hoàn toàn có quyền thực hiện thủ tục này tại các tổ chức hành nghề công chứng để đảm bảo an toàn pháp lý tối đa.