Tranh chấp lối đi chung không chỉ là câu chuyện về diện tích đất đai mà còn là nguồn cơn của những rạn nứt tình làng nghĩa xóm kéo dài. Với sự ra đời của Luật Đất đai 2024, các quy định về giải quyết tranh chấp đã có những thay đổi quan trọng, hướng tới việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân một cách minh bạch và hiệu quả hơn.

Hiểu đúng về "Lối đi chung" và các dạng tranh chấp thường gặp

Khác với khái niệm "lối đi qua" (quyền đối với bất động sản liền kề), lối đi chung thường được hiểu là phần diện tích đất được các chủ sử dụng đất liền kề cùng đóng góp hoặc thỏa thuận dành ra để làm đường đi ra công cộng. Tuy nhiên, do ranh giới không rõ ràng hoặc sự thay đổi về chủ sở hữu, các mâu thuẫn thường phát sinh dưới hai dạng chính:

• Tranh chấp về việc mở lối đi: Xảy ra khi một thửa đất bị vây bọc và chủ sở hữu yêu cầu các hộ liền kề dành ra một phần đất để làm lối đi.
• Tranh chấp do lấn, chiếm: Đây là dạng phổ biến nhất, khi một hộ gia đình xây dựng công trình, tường rào lấn ra phần diện tích vốn được coi là ngõ đi chung.

Quy trình giải quyết tranh chấp lối đi chung theo Luật Đất đai 2024

Để giải quyết tranh chấp một cách đúng luật và hiệu quả, các bên cần tuân thủ quy trình nghiêm ngặt được quy định tại Điều 235 và Điều 236 Luật Đất đai 2024.

Bước 1: Tự hòa giải và hòa giải tại cơ sở

Nhà nước luôn khuyến khích các bên tự thương lượng để giữ gìn tình cảm. Theo khoản 1 Điều 235, các bên có thể tự hòa giải hoặc thông qua tổ hòa giải tại địa phương. Đây là bước đệm quan trọng để hóa giải mâu thuẫn mà không cần đến sự can thiệp sâu của pháp luật.

Bước 2: Hòa giải bắt buộc tại Ủy ban nhân dân cấp xã

Nếu tự hòa giải không thành, các bên bắt buộc phải gửi đơn yêu cầu hòa giải đến UBND cấp xã nơi có đất. Đây là thủ tục tiền tố tụng bắt buộc đối với tranh chấp đất đai. Khoản 2 Điều 235 nêu rõ:

"Trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai quy định tại Điều 236 của Luật này, các bên tranh chấp phải thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp."

Bước 3: Khởi kiện tại Tòa án hoặc đề nghị UBND giải quyết

Trong trường hợp hòa giải tại UBND xã không thành, tùy vào tình trạng pháp lý của thửa đất mà các bên có các lựa chọn sau:

• Trường hợp có Giấy chứng nhận (Sổ đỏ): Các bên khởi kiện trực tiếp tại Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
• Trường hợp không có Giấy chứng nhận: Theo Điều 236, đương sự có thể lựa chọn nộp đơn yêu cầu giải quyết tại UBND cấp có thẩm quyền hoặc khởi kiện tại Tòa án.

Những lưu ý "vàng" để tránh rủi ro pháp lý

Để bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp lối đi chung, người dân cần lưu ý:

1. Kiểm tra hồ sơ địa chính: Đối chiếu bản đồ địa chính qua các thời kỳ để xác định nguồn gốc và ranh giới của lối đi.
2. Thu thập chứng cứ: Các biên bản họp ngõ, thỏa thuận cũ của các thế hệ trước hoặc lời khai của những người sống lâu năm tại địa phương là những bằng chứng quan trọng.
3. Căn cứ vào Điều 137: Đối với các tranh chấp không có sổ đỏ, việc chứng minh quyền sử dụng đất thông qua các loại giấy tờ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024 là yếu tố then chốt để thắng kiện.

Việc hiểu rõ luật pháp không chỉ giúp bạn đòi lại công bằng mà còn là cách để tìm ra giải pháp hài hòa nhất, tránh những xung đột không đáng có trong cuộc sống hàng ngày.