Nhẫn cưới từ lâu đã được xem là biểu tượng thiêng liêng đại diện cho tình yêu, sự gắn kết bền chặt và trách nhiệm thủy chung giữa hai người trong đời sống hôn nhân. Tuy nhiên, khi mối quan hệ không còn vẹn tròn và đi đến quyết định ly hôn, vấn đề phân chia tài sản phát sinh nhiều băn khoăn pháp lý. Trong đó, câu hỏi nhẫn cưới là tài sản chung hay tài sản riêng luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ người trong cuộc.

Dưới góc độ pháp lý, nhẫn cưới không chỉ là kỷ vật mang giá trị tinh thần mà còn là một loại động sản có giá trị kinh tế. Việc xác định nhẫn cưới thuộc quyền sở hữu riêng của cá nhân hay thuộc khối tài sản chung của vợ chồng cần được đối chiếu thận trọng dựa trên các quy định của pháp luật hiện hành.

1. Ý nghĩa truyền thống và góc nhìn pháp lý về chiếc nhẫn cưới

Trong văn hóa đời sống xã hội Việt Nam, hành động trao nhẫn cưới trong ngày lễ thành hôn đánh dấu thời điểm hai bên chính thức cùng nhau xác lập mối quan hệ vợ chồng. Chiếc nhẫn hình tròn không có điểm bắt đầu và kết thúc tượng trưng cho ước nguyện gắn bó trọn đời, sự nhường nhịn và đồng lòng cùng xây dựng tổ ấm.

Tuy nhiên, bên cạnh ý nghĩa nhân văn và văn hóa, nhẫn cưới dưới quy định của Bộ luật Dân sự 2015 là một loại tài sản (động sản). Khi xảy ra tranh chấp về quyền sở hữu hoặc khi giải quyết vụ việc ly hôn, Tòa án sẽ không chỉ nhìn nhận chiếc nhẫn ở khía cạnh biểu tượng tình cảm mà phải căn cứ vào nguồn gốc hình thành tài sản, thời điểm xác lập và thỏa thuận giữa các bên.

2. Phân định nhẫn cưới là tài sản chung hay tài sản riêng theo quy định pháp luật

Để trả lời chính xác câu hỏi nhẫn cưới thuộc khối tài sản nào, chúng ta cần phân tích các trường hợp thực tế phát sinh dựa trên căn cứ của Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Trường hợp 1: Nhẫn cưới do hai vợ chồng cùng trích tiền mua trong thời kỳ hôn nhân

Theo quy định tại khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh và các thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.

Do đó, nếu cặp đôi cùng trích thu nhập chung trước hoặc sau khi đăng ký kết hôn để mua cặp nhẫn cưới mà không có thỏa thuận nào khác về việc tặng cho riêng, thì cặp nhẫn cưới này về mặt nguyên tắc pháp lý được xác định là tài sản chung của vợ chồng.

Trường hợp 2: Nhẫn cưới là quà tặng riêng giữa vợ và chồng trong ngày cưới

Căn cứ Điều 457 Bộ luật Dân sự 2015 về hợp đồng tặng cho tài sản và khoản 1 Điều 458 Bộ luật Dân sự 2015 đối với việc tặng cho động sản, hợp đồng tặng cho động sản có hiệu lực kể từ thời điểm bên được tặng cho nhận tài sản.

Trong lễ cưới, hành vi người chồng trao nhẫn cho người vợ (hoặc ngược lại) trước sự chứng kiến của hai họ được xem là một giao dịch tặng cho tài sản cá nhân. Khi người nhận đã đeo nhẫn, quyền sở hữu tài sản đã chính thức được chuyển giao. Đồng thời, khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ tài sản riêng của vợ, chồng bao gồm tài sản được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân và tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của vợ, chồng. Do đó, chiếc nhẫn đeo trên tay mỗi người thường được công nhận là tài sản riêng của người đó.

Trường hợp 3: Vàng cưới, nhẫn cưới do cha mẹ hai bên tặng cho

Đối với trường hợp vàng cưới hoặc nhẫn cưới do cha mẹ, người thân trao tặng trong lễ cưới, việc xác định tính chất tài sản phụ thuộc vào ý chí của người tặng cho tại thời điểm trao:

• Nếu cha mẹ tuyên bố rõ ràng trao tặng riêng cho con gái hoặc con trai, tài sản đó là tài sản riêng của người được tặng.
• Nếu cha mẹ tuyên bố tặng chung cho hai vợ chồng làm vốn gầy dựng cuộc sống, tài sản đó được tính vào khối tài sản chung của vợ chồng.

3. Nguyên tắc xử lý tài sản và nhẫn cưới khi làm thủ tục ly hôn

Khi vụ án ly hôn được Tòa án thụ lý và giải quyết, nguyên tắc chung về chia tài sản được thực hiện theo Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Pháp luật ưu tiên sự tự nguyện thỏa thuận giữa các bên đương sự.

Trong thực tiễn giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình tại Tòa án, nhẫn cưới rất ít khi trở thành đối tượng tranh chấp gay gắt do giá trị vật chất không quá lớn so với các bất động sản hay tài khoản ngân hàng. Phần lớn các bên đều tự thỏa thuận giữ lại chiếc nhẫn mình đang đeo hoặc trao trả lại cho nhau theo nguyện vọng cá nhân.

Trường hợp xảy ra tranh chấp và không có căn cứ chứng minh nhẫn cưới là tài sản riêng hay quà tặng riêng, Tòa án có thể áp dụng quy định tại khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 để coi chiếc nhẫn là tài sản chung và thực hiện chia theo giá trị thực tế.

4. Lời khuyên ứng xử văn minh đối với kỷ vật hôn nhân sau ly hôn

Việc xử lý chiếc nhẫn cưới sau khi chấm dứt quan hệ hôn nhân không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế mà còn liên quan đến yếu tố cảm xúc của mỗi cá nhân. Dưới đây là một số giải pháp ứng xử phổ biến và phù hợp:

• Thỏa thuận giữ lại làm kỷ vật: Mỗi bên giữ lại chiếc nhẫn đang đeo như một phần ký ức hoặc để lại cho con chung khi trưởng thành.
• Bán thanh lý hoặc quyên góp: Chuyển đổi nhẫn cưới thành tiền mặt để phục vụ cuộc sống mới hoặc đóng góp vào các hoạt động từ thiện mang lại giá trị tích cực cho xã hội.
• Tái chế thành trang sức mới: Chế tác lại chất liệu vàng, kim cương thành sản phẩm trang sức khác phù hợp với phong cách cá nhân trong giai đoạn mới.

Tóm lại, nhẫn cưới thông thường được coi là quà tặng riêng và là tư trang cá nhân thuộc quyền sở hữu riêng của người đeo. Việc nắm rõ các quy định pháp luật giúp các bên giải quyết tranh chấp một cách thấu đáo, văn minh và bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp của mình.