Trong các vụ án ly hôn, tranh chấp quyền nuôi con luôn là vấn đề nhạy cảm và phức tạp nhất, đặc biệt là khi các con còn quá nhỏ. Câu hỏi đặt ra là: Khi hai vợ chồng có 2 con đều dưới 36 tháng tuổi, liệu người chồng có quyền được nuôi dưỡng một bé hay không? Pháp luật Việt Nam ưu tiên quyền lợi của trẻ em như thế nào trong trường hợp này?

1. Nguyên tắc ưu tiên quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc xác định người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn trước hết dựa trên sự thỏa thuận của cha mẹ. Tuy nhiên, nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con.

Riêng đối với trẻ em dưới 36 tháng tuổi, pháp luật có quy định mang tính đặc thù nhằm bảo vệ sự phát triển thể chất và tâm lý non nớt của trẻ. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nêu rõ:

“3. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con."

Quy định này xuất phát từ thực tế sinh học và tâm lý, khi trẻ dưới 3 tuổi thường cần sự chăm sóc trực tiếp từ người mẹ (như bú mẻ, sự gắn kết mẫu tử đặc biệt). Do đó, về nguyên tắc chung, nếu cả hai con đều dưới 36 tháng tuổi, người mẹ sẽ có ưu thế tuyệt đối trong việc giành quyền nuôi cả hai bé.

2. Trường hợp nào người chồng có quyền nuôi 1 con dưới 36 tháng tuổi?

Mặc dù luật ưu tiên người mẹ, nhưng đây không phải là quy định mang tính áp đặt tuyệt đối. Người chồng vẫn có cơ hội được trực tiếp nuôi dưỡng 1 trong 2 con nếu thuộc các trường hợp sau:

• Sự thỏa thuận tự nguyện: Nếu hai vợ chồng tự thỏa thuận được việc mỗi người nuôi một bé và sự thỏa thuận này đảm bảo được lợi ích tốt nhất cho các con, Tòa án sẽ ghi nhận sự tự nguyện này.
• Người mẹ không đủ điều kiện nuôi dưỡng: Nếu người chồng chứng minh được người mẹ đang mắc bệnh tâm thần, bệnh hiểm nghèo, có hành vi bạo lực gia đình, hoặc không có thu nhập ổn định, không có thời gian chăm sóc con... dẫn đến việc giao con cho mẹ sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của trẻ.
• Chứng minh điều kiện vượt trội của người cha: Trong trường hợp người mẹ không đủ điều kiện chăm sóc cùng lúc cả 2 con nhỏ (về kinh tế, sức khỏe hoặc chỗ ở), người cha có thể yêu cầu Tòa án xem xét giao 1 bé cho mình nuôi dưỡng để giảm bớt gánh nặng cho người mẹ và đảm bảo điều kiện sống tốt hơn cho bé.

3. Thủ tục và bằng chứng cần thiết để giành quyền nuôi con

Để có thể giành được quyền nuôi 1 con khi bé dưới 36 tháng tuổi, người chồng cần chuẩn bị các tài liệu, chứng cứ thuyết phục để trình lên Tòa án theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015. Các bằng chứng bao gồm:

• Chứng minh thu nhập: Hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê tài khoản ngân hàng.
• Chứng minh chỗ ở: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hợp đồng thuê nhà dài hạn đảm bảo không gian sống cho trẻ.
• Chứng minh thời gian chăm sóc: Lịch trình làm việc linh hoạt, có người hỗ trợ (ông bà, người giúp việc).
• Chứng minh người mẹ không đủ điều kiện: Các bằng chứng về việc người mẹ bỏ bê con cái, không có thu nhập hoặc có lối sống không lành mạnh.

4. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn

Nếu tại thời điểm ly hôn, Tòa án quyết định giao cả 2 con cho người mẹ vì các cháu còn quá nhỏ, người cha vẫn không mất đi cơ hội nuôi con trong tương lai. Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được thực hiện khi:

“a) Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con;
b) Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.”

Đặc biệt, khi các con đã trên 36 tháng tuổi, rào cản về "ưu tiên mẹ" sẽ giảm bớt. Lúc này, người cha có thể nộp đơn yêu cầu thay đổi người nuôi con nếu chứng minh được mình có điều kiện chăm sóc tốt hơn hoặc người mẹ không còn đảm bảo được môi trường phát triển tốt nhất cho con.

Lời khuyên pháp lý: Việc chia tách hai anh chị em ruột khi còn quá nhỏ là điều Tòa án rất cân nhắc vì có thể ảnh hưởng đến tâm lý tình cảm của trẻ. Do đó, người cha cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt tâm lý và pháp lý, ưu tiên sự thỏa thuận nhân văn trước khi nhờ đến sự phán quyết của pháp luật.

Trên đây là nội dung tư vấn chuyên sâu về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn. Nếu bạn đang gặp vướng mắc trong việc giành quyền nuôi con hoặc cần hỗ trợ thủ tục ly hôn, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và của con trẻ.