Trong bối cảnh chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình vẫn được siết chặt đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và Đảng viên, nhiều gia đình đã tìm đến phương án "ly hôn giả" như một cứu cánh để sinh thêm con mà không bị kỷ luật. Tuy nhiên, đây là một nước đi đầy rủi ro pháp lý. Dưới đây là phân tích chuyên sâu về vấn đề này dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 12/2021.

1. Ly hôn giả tạo - Hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Hôn nhân và gia đình

Theo quy định tại khoản 15 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, ly hôn giả tạo được định nghĩa là việc lợi dụng ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách, pháp luật về dân số hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích chấm dứt hôn nhân.

Pháp luật Việt Nam bảo vệ chế độ hôn nhân tự nguyện, tiến bộ nhưng cũng nghiêm cấm các hành vi lợi dụng kẽ hở để trục lợi hoặc lách luật. Cụ thể, điểm a khoản 2 Điều 5 của Luật này đã khẳng định việc kết hôn giả tạo và ly hôn giả tạo là hành vi bị cấm.

Thực tế, việc chứng minh ly hôn giả tạo không hề đơn giản vì khi Tòa án đã ra bản án hoặc quyết định có hiệu lực, quan hệ hôn nhân về mặt pháp lý đã chấm dứt. Tuy nhiên, nếu cơ quan chức năng có đủ bằng chứng cho thấy hai người vẫn chung sống như vợ chồng, cùng quản lý tài sản và nuôi dạy con cái sau khi ly hôn chỉ để sinh con thứ 3, thì hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm.

2. Đảng viên sinh con thứ 3: Khi nào bị kỷ luật, khi nào được miễn?

Đối với Đảng viên, việc chấp hành chính sách dân số là một trong những tiêu chuẩn đạo đức và kỷ luật quan trọng. Căn cứ vào Quy định 102-QĐ/TW năm 2017, hình thức kỷ luật đối với Đảng viên sinh con thứ 3 được quy định như sau:

• Hình thức Khiển trách: Áp dụng đối với trường hợp vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng.
• Hình thức Cảnh cáo hoặc Cách chức: Nếu vi phạm đã bị khiển trách mà còn tái phạm hoặc vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả nghiêm trọng.
• Hình thức Khai trừ: Áp dụng nếu vi phạm gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp sinh con thứ 3 đều bị kỷ luật. Theo Quy định 05-QĐi/TW năm 2018 và các hướng dẫn liên quan, Đảng viên được miễn kỷ luật trong các trường hợp như: sinh con thứ 3 do mang thai ngoài ý muốn mà việc đình chỉ thai nghén ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người mẹ (có xác nhận y tế); hoặc trường hợp con thứ nhất hoặc thứ hai bị dị tật, bệnh hiểm nghèo không di truyền.

3. Viên chức giáo viên đối mặt với án kỷ luật hành chính

Đối với giáo viên là viên chức, việc xử lý kỷ luật được thực hiện theo Nghị định 112/2020/NĐ-CP. Mặc dù Nghị định này không nêu đích danh hành vi "sinh con thứ 3", nhưng nó quy định về việc vi phạm quy định của pháp luật về dân số, kế hoạch hóa gia đình tại khoản 9 Điều 16.

Tùy theo mức độ vi phạm và hậu quả gây ra, viên chức có thể bị áp dụng các hình thức kỷ luật từ Khiển trách, Cảnh cáo đến Cách chức hoặc thậm chí là Buộc thôi việc nếu vi phạm gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần.

4. Mức xử phạt tiền đối với hành vi ly hôn giả tạo

Bên cạnh các án kỷ luật về mặt Đảng và chính quyền, người thực hiện hành vi ly hôn giả tạo còn phải đối mặt với chế tài xử phạt vi phạm hành chính. Cụ thể, tại điểm đ khoản 2 Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định:

Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng việc ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách, pháp luật về dân số hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích chấm dứt hôn nhân.

5. Lời khuyên cho Đảng viên, viên chức trong tình huống này

Việc ly hôn giả để sinh con thứ 3 không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, danh dự và sự nghiệp của người Đảng viên, viên chức. Thay vì tìm cách lách luật, các cá nhân nên:

• Tìm hiểu kỹ các trường hợp được phép sinh con thứ 3 mà không bị kỷ luật để đối chiếu với hoàn cảnh thực tế của mình.
• Trung thực trong việc khai báo và xin xác nhận từ các cơ quan y tế có thẩm quyền nếu thuộc trường hợp mang thai ngoài ý muốn gây nguy hiểm cho sức khỏe.
• Cân nhắc kỹ lưỡng vì việc ly hôn giả có thể dẫn đến những tranh chấp tài sản và quyền nuôi con thực tế sau này mà pháp luật khó lòng bảo vệ nếu không có sự minh bạch.

Tóm lại, tính đến thời điểm cuối năm 2021, các quy định về kỷ luật Đảng và viên chức vẫn rất nghiêm khắc đối với hành vi cố tình vi phạm chính sách dân số thông qua các thủ đoạn gian dối như ly hôn giả tạo.