Trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự liên quan đến người chưa thành niên, việc lấy lời khai là một trong những bước quan trọng và nhạy cảm nhất. Pháp luật Việt Nam đã thiết lập những rào cản pháp lý chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi của đối tượng này, trong đó vai trò của người giám hộ thường xuyên được nhắc đến. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: Người giám hộ khi lấy lời khai có bắt buộc phải có mặt không?

Quy định về người giám hộ đối với người chưa thành niên

Trước hết, cần xác định rõ khi nào một người dưới 18 tuổi cần đến người giám hộ. Theo quy định tại khoản 1 Điều 136 Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ là người đại diện đương nhiên của con chưa thành niên. Người giám hộ chỉ xuất hiện trong các trường hợp đặc biệt được nêu tại khoản 1 Điều 47 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm:

• Người chưa thành niên không còn cha mẹ hoặc không xác định được cha mẹ.
• Cha mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế quyền đối với con hoặc không có điều kiện chăm sóc và có yêu cầu cử người giám hộ.

Sự hiện diện của người giám hộ khi lấy lời khai: Bắt buộc hay tùy chọn?

Dưới góc độ tố tụng hình sự, sự có mặt của người đại diện (bao gồm cha mẹ hoặc người giám hộ) là một yêu cầu quan trọng nhưng có những điểm cần lưu ý về tính "bắt buộc".

Căn cứ khoản 2 Điều 420 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người đại diện của người dưới 18 tuổi có quyền tham gia vào việc lấy lời khai, hỏi cung. Đặc biệt, trong trường hợp giữ người khẩn cấp hoặc bắt người, cơ quan tiến hành tố tụng phải thông báo cho người đại diện và khi lấy lời khai phải có mặt của người bào chữa hoặc người đại diện của họ.

Như vậy, pháp luật quy định sự có mặt của người bào chữa HOẶC người đại diện. Điều này có nghĩa là nếu đã có người bào chữa (luật sư) tham gia, sự vắng mặt của người giám hộ trong một số tình huống cụ thể có thể không làm mất đi tính pháp lý của buổi lấy lời khai, miễn là quyền lợi của người dưới 18 tuổi vẫn được đảm bảo bởi người chuyên môn.

Giải pháp khi không có người giám hộ đương nhiên

Trong trường hợp người dưới 18 tuổi không có người giám hộ đương nhiên, cơ quan chức năng sẽ xử lý như thế nào? Theo khoản 1 Điều 8 Thông tư liên tịch số 06/2018, cơ quan có thẩm quyền sẽ yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cử người giám hộ.

Việc cử người giám hộ cũng phải tuân thủ thứ tự ưu tiên (anh chị ruột, ông bà nội ngoại, bác chú cô dì...) và phải xem xét đến nguyện vọng của người chưa thành niên nếu họ từ đủ 06 tuổi trở lên, theo quy định tại khoản 1 Điều 54 Bộ luật Dân sự 2015.

Tóm lại, sự hiện diện của người giám hộ là một lá chắn pháp lý quan trọng. Tuy nhiên, tùy vào từng giai đoạn và sự tham gia của người bào chữa mà tính bắt buộc có thể linh hoạt, nhưng mục tiêu cuối cùng luôn là bảo vệ tối đa quyền con người của người chưa thành niên trong môi trường tư pháp.