Di chúc không chỉ là một văn bản phân chia tài sản mà còn là tâm nguyện cuối cùng của người đã khuất. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít trường hợp "di chúc chồng di chúc" hoặc di chúc bị tranh chấp vì thiếu các yếu tố pháp lý cần thiết. Vậy pháp luật quy định thế nào về việc thay đổi di chúc và những điều kiện nào để một bản di chúc viết tay được công nhận?

Quyền "quay xe" của người lập di chúc: Bản nào mới là cuối cùng?

Nhiều người lầm tưởng rằng di chúc sau khi lập, đặc biệt là di chúc đã có công chứng, thì không thể thay đổi. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào.

"Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế, huỷ bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào. Trường hợp người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị huỷ bỏ."

Đặc biệt, Điều 643 của Bộ luật này cũng nhấn mạnh rằng di chúc chỉ có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế. Trong trường hợp một người để lại nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng mới có giá trị pháp lý.

Tình huống thực tế: Ông A lập di chúc năm 2015 chia đất cho hai con trai. Đến năm 2022, ông lập bản mới để lại thêm phần cho cháu nội. Sau khi ông mất, dù các con chỉ đưa ra bản năm 2015, nhưng nếu bản năm 2022 được tìm thấy và chứng minh là hợp pháp, thì bản năm 2022 mới là căn cứ duy nhất để phân chia di sản.

Di chúc viết tay không công chứng: Có giá trị pháp lý hay chỉ là tờ giấy lộn?

Không phải lúc nào người lập di chúc cũng có điều kiện đến văn phòng công chứng. Vậy một tờ giấy viết tay có chữ ký liệu có đủ sức nặng pháp lý? Câu trả lời nằm ở các điều kiện hợp pháp quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.

Để di chúc viết tay không có người làm chứng được công nhận, người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc theo quy định tại Điều 633. Đồng thời, tại thời điểm lập, người đó phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối hay cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Như vậy, di chúc viết tay hoàn toàn có giá trị nếu đáp ứng đủ các tiêu chuẩn trên, ngay cả khi không có dấu đỏ của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, để tránh tranh chấp, việc có người làm chứng hoặc công chứng vẫn là phương án an toàn nhất.

Khi nào người thừa kế bị "tước quyền" nhận di sản?

Pháp luật Việt Nam cũng quy định rất rõ về đạo đức trong thừa kế. Tại Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người có hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản hoặc vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng sẽ không được quyền hưởng di sản.

Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng: Nếu người để lại di sản biết rõ hành vi sai trái của người thừa kế nhưng vẫn tự nguyện cho họ hưởng di sản trong di chúc, thì ý chí của người lập di chúc vẫn được tôn trọng. Đây là biểu hiện của quyền tự quyết tối cao đối với tài sản cá nhân.

Lời khuyên pháp lý: Để đảm bảo di chúc thực hiện đúng ý nguyện và tránh gây chia rẽ gia đình, người lập di chúc nên tìm hiểu kỹ các quy định hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý để văn bản này thực sự là "lá chắn" bảo vệ quyền lợi cho những người thân yêu.