Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc quản lý tài chính và thực hiện nghĩa vụ thuế đối với các hộ kinh doanh ngày càng được siết chặt và minh bạch hóa. Một trong những thắc mắc phổ biến nhất của các chủ hộ hiện nay là liệu họ có bắt buộc phải duy trì hệ thống sổ sách kế toán phức tạp như doanh nghiệp hay không? Quy định mới nhất tại Thông tư 152/2025/TT-BTC đã đưa ra những hướng dẫn rất cụ thể về vấn đề này.

Hộ kinh doanh có bắt buộc phải sử dụng sổ kế toán?

Câu trả lời ngắn gọn là CÓ. Tuy nhiên, chế độ kế toán dành cho hộ kinh doanh đã được đơn giản hóa tối đa để phù hợp với quy mô và năng lực quản lý. Theo quy định tại Điều 3 Thông tư 152/2025/TT-BTC, việc sử dụng sổ kế toán và lưu trữ tài liệu được quy định như sau:

"1. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được lựa chọn lưu trữ các tài liệu kế toán (hóa đơn, chứng từ kế toán, sổ kế toán,...) trên phương tiện điện tử hoặc bằng bản giấy.

2. Thời hạn lưu trữ tài liệu kế toán của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh tối thiểu là 05 năm, đối với thời hạn lưu trữ hóa đơn thì thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế."

Như vậy, hộ kinh doanh không nhất thiết phải áp dụng toàn bộ các chuẩn mực kế toán khắt khe, nhưng bắt buộc phải có sổ doanh thu, sổ chi phí và lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ để phục vụ công tác kiểm tra, quyết toán thuế. Việc lưu trữ có thể linh hoạt giữa bản giấy truyền thống hoặc dữ liệu điện tử hiện đại.

Bố trí người thân làm kế toán: Được hay không?

Đây là một điểm mới và rất thuận lợi cho các mô hình kinh doanh gia đình. Thông thường, theo Điều 52 Luật Kế toán 2015, những người có quan hệ huyết thống gần gũi với người đại diện pháp luật thường bị cấm làm kế toán trong cùng một đơn vị để tránh trục lợi. Tuy nhiên, đối với hộ kinh doanh, quy định này đã được nới lỏng.

Cụ thể, Điều 2 Thông tư 152/2025/TT-BTC nêu rõ:

"Người đại diện hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể bố trí cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của mình làm kế toán cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh hoặc bố trí người làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người được giao nhiệm vụ thường xuyên mua, bán tài sản kiêm nhiệm làm kế toán..."

Quy định này giúp các hộ kinh doanh tiết kiệm chi phí thuê nhân sự ngoài, đồng thời tận dụng được nguồn lực tin cậy từ chính các thành viên trong gia đình để quản lý sổ sách.

Những lưu ý quan trọng về hóa đơn điện tử

Trong kỷ nguyên số, hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý đến việc sử dụng hóa đơn điện tử. Nếu hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử và được hệ thống của cơ quan thuế hỗ trợ xác định số thuế phải nộp (GTGT, TNCN), chủ hộ vẫn cần sử dụng các mẫu sổ kế toán theo hướng dẫn để đối chiếu và theo dõi sát sao dòng tiền của mình. Điều này không chỉ giúp tuân thủ pháp luật mà còn là công cụ đắc lực để chủ hộ đánh giá hiệu quả kinh doanh thực tế.

Tóm lại, việc thực hiện kế toán tại hộ kinh doanh năm 2026 không còn là gánh nặng thủ tục hành chính mà đã trở thành một phần tất yếu của quản trị hiện đại. Việc nắm vững các quy định tại Luật Kế toán 2015 và các văn bản hướng dẫn sẽ giúp hộ kinh doanh vững vàng hơn trên con đường phát triển bền vững.