Thực trạng tranh chấp về việc nộp phí bảo hiểm hiện nay

Trong thực tế triển khai các hợp đồng bảo hiểm, không ít trường hợp bên mua bảo hiểm rơi vào tình huống trớ trêu: Đến hạn nộp phí nhưng nhân viên đại lý không đến thu, hoặc hệ thống thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm gặp lỗi. Câu hỏi đặt ra là trong bối cảnh bối cảnh tháng 12/2023, khi Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã chính thức có hiệu lực, liệu lỗi từ phía doanh nghiệp có làm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng hay không?

1. Điều kiện có hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm

Để xác định một hợp đồng bảo hiểm có giá trị pháp lý hay không, trước hết cần đối chiếu với các điều kiện chung về giao dịch dân sự. Theo quy định tại Điều 117 Bộ luật dân sự 2015, các điều kiện bao gồm:

"1. Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây: a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập; b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện; c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội."

Bên cạnh đó, hợp đồng bảo hiểm còn phải tuân thủ các quy định đặc thù về hình thức và nội dung được quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Thông thường, hợp đồng vẫn duy trì hiệu lực toàn phần ngay cả khi chưa nộp đủ tiền phí, trừ khi các bên có thỏa thuận khác về thời điểm phát sinh hiệu lực gắn liền với việc đóng phí lần đầu.

2. Hệ quả pháp lý khi doanh nghiệp bảo hiểm vi phạm nghĩa vụ thu phí

Việc doanh nghiệp bảo hiểm không cử nhân viên đến thu phí theo thỏa thuận được coi là một hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng. Tuy nhiên, người mua bảo hiểm cần lưu ý rằng nghĩa vụ thanh toán phí là nghĩa vụ chủ đạo của mình. Theo quy định về thực hiện nghĩa vụ dân sự, nếu bên có quyền (doanh nghiệp bảo hiểm) không hợp tác hoặc gây khó khăn, bên có nghĩa vụ vẫn phải tìm cách thực hiện hoặc lưu giữ bằng chứng về việc sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ.

Trường hợp hợp đồng bị hủy bỏ

Nếu trong hợp đồng các bên đã thỏa thuận rõ ràng rằng: "Việc không nộp phí đúng hạn là căn cứ để hủy bỏ hợp đồng", thì doanh nghiệp có quyền áp dụng Điều 423 Bộ luật dân sự 2015 để chấm dứt quan hệ pháp lý này. Khi đó, hệ quả sẽ được giải quyết theo Điều 427 Bộ luật dân sự 2015:

"1. Khi hợp đồng bị hủy bỏ thì hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết, các bên không phải thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận, trừ thỏa thuận về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và thỏa thuận về giải quyết tranh chấp."

Trường hợp hợp đồng vẫn tiếp tục hiệu lực

Nếu hợp đồng không có điều khoản tự động chấm dứt khi chậm nộp phí, hoặc pháp luật quy định thời gian gia hạn đóng phí (thường là 60 ngày đối với bảo hiểm nhân thọ), thì hợp đồng vẫn có hiệu lực ràng buộc. Lúc này, nếu xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp vẫn phải bồi thường nhưng có quyền khấu trừ số phí bảo hiểm còn thiếu.

3. Vấn đề phạt vi phạm đối với doanh nghiệp bảo hiểm

Người mua bảo hiểm có quyền yêu cầu phạt vi phạm nếu chứng minh được lỗi hoàn toàn thuộc về doanh nghiệp. Căn cứ theo Điều 418 Bộ luật dân sự 2015, việc phạt vi phạm chỉ được áp dụng nếu:

• Các bên có thỏa thuận về điều khoản phạt vi phạm trong hợp đồng.
• Có chứng cứ khách quan chứng minh doanh nghiệp bảo hiểm từ chối thu phí hoặc không thực hiện đúng quy trình thu phí đã cam kết.

Lưu ý quan trọng: Trong trường hợp người mua bảo hiểm đã qua đời (như tình huống chồng bạn đã mất), quyền yêu cầu phạt vi phạm hoặc thực hiện các quyền lợi liên quan sẽ chuyển giao cho người thừa kế hợp pháp theo quy định của pháp luật về thừa kế.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để tránh rủi ro mất hiệu lực hợp đồng một cách đáng tiếc, người mua bảo hiểm nên chủ động thực hiện các bước sau khi nhân viên không đến thu phí:

1. Liên hệ ngay hotline chính thức của công ty bảo hiểm để thông báo.
2. Thực hiện chuyển khoản qua ngân hàng (ghi rõ nội dung đóng phí cho số hợp đồng cụ thể) để lưu lại bằng chứng thanh toán.
3. Yêu cầu xác nhận bằng văn bản hoặc email về việc đã tiếp nhận thông báo chậm thu phí.

Việc nắm vững các quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và Bộ luật dân sự 2015 sẽ giúp quý khách hàng bảo vệ quyền lợi tối đa trước những sai sót từ phía nhà cung cấp dịch vụ.