Trong thực tế đời sống hôn nhân, có không ít trường hợp người phụ nữ dù chưa hoàn tất thủ tục ly hôn về mặt pháp lý nhưng đã chung sống và có con với người khác. Vấn đề nảy sinh khi đứa trẻ chào đời: Làm thế nào để đăng ký khai sinh cho con đúng tên cha ruột mà không phải tên người chồng trên giấy tờ? Đây là một tình huống pháp lý phức tạp đòi hỏi sự hiểu biết kỹ lưỡng về quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Luật Hộ tịch 2014.

Nguyên tắc suy đoán pháp lý về quan hệ cha, con

Theo quy định hiện hành, con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân được suy đoán là con chung của vợ chồng. Do đó, nếu người mẹ chưa ly hôn, về mặt nguyên tắc, cơ quan hộ tịch sẽ ghi tên người chồng hiện tại vào mục "Cha" trên Giấy khai sinh của đứa trẻ.

Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra cơ chế để bảo vệ quyền lợi của cha ruột và đứa trẻ thông qua thủ tục xác định cha cho con. Tùy vào việc có hay không có tranh chấp giữa các bên (người mẹ, chồng cũ và cha ruột), thủ tục sẽ được thực hiện tại Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã hoặc Tòa án nhân dân.

Trường hợp 1: Các bên đồng thuận và không có tranh chấp

Nếu cả ba bên gồm người mẹ, người chồng (trên pháp lý) và cha ruột đều xác nhận đứa trẻ là con của cha ruột, thủ tục sẽ đơn giản hơn rất nhiều. Căn cứ khoản 1 Điều 101 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"1. Cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền xác định cha, mẹ, con theo quy định của pháp luật về hộ tịch trong trường hợp không có tranh chấp."

Thẩm quyền giải quyết trong trường hợp này thuộc về UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, con theo quy định tại Điều 24 Luật Hộ tịch 2014.

Hồ sơ và thủ tục cần chuẩn bị:

• Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con theo mẫu quy định.
• Chứng cứ chứng minh quan hệ cha con (thường là kết quả giám định ADN).
• Văn bản cam đoan của các bên về việc không có tranh chấp.

Theo khoản 1 Điều 14 Thông tư 04/2020/TT-BTP, chứng cứ chứng minh quan hệ cha con bao gồm văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định xác nhận quan hệ cha con.

Trường hợp 2: Có tranh chấp về việc xác định cha cho con

Trong trường hợp người chồng cũ không thừa nhận đứa trẻ là con của người khác, hoặc không hợp tác để làm thủ tục, vụ việc sẽ được coi là có tranh chấp. Lúc này, thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người bị kiện cư trú.

Căn cứ khoản 2 Điều 102 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"2. Tòa án có thẩm quyền giải quyết việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp có tranh chấp hoặc người được yêu cầu xác định là cha, mẹ, con đã chết và trường hợp quy định tại Điều 92 của Luật này."

Sau khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án xác định anh B là cha ruột của cháu bé, người mẹ hoặc cha ruột mang bản án này đến UBND cấp xã nơi đã đăng ký khai sinh để thực hiện thủ tục kết hợp đăng ký nhận cha con và bổ sung hộ tịch theo khoản 1 Điều 48 Luật Hộ tịch 2014.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc đăng ký khai sinh cho con là quyền lợi thiêng liêng của đứa trẻ và là trách nhiệm của cha mẹ. Theo khoản 1 Điều 15 Luật Hộ tịch 2014, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh con, cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con. Để tránh những rắc rối pháp lý kéo dài, các bên nên chủ động thực hiện giám định ADN và thương lượng để giải quyết theo hướng không tranh chấp tại UBND cấp xã.

Nếu quý khách đang gặp phải tình huống tương tự và cần hỗ trợ soạn thảo đơn từ hoặc tư vấn chuyên sâu về tố tụng, hãy liên hệ với các luật sư chuyên trách để được bảo vệ quyền lợi tốt nhất.