Trong quan hệ dân sự, tranh chấp về thừa kế di sản là đất đai luôn là vấn đề phức tạp, dễ dẫn đến rạn nứt tình cảm gia đình. Đặc biệt, khi di sản là một thửa đất duy nhất nhưng có nhiều người cùng được hưởng quyền lợi, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để phân chia công bằng, đúng luật mà vẫn đảm bảo quyền lợi sử dụng đất của các bên?

Nguyên tắc ưu tiên phân chia di sản bằng hiện vật

Theo quy định tại Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015, nguyên tắc cốt lõi khi phân chia di sản là tôn trọng sự thỏa thuận của các đồng thừa kế và ưu tiên chia bằng hiện vật. Cụ thể:

“2. Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia”

Như vậy, nếu thửa đất là di sản đáp ứng đầy đủ các điều kiện về diện tích tối thiểu để tách thửa theo quy định của UBND cấp tỉnh tại thời điểm phân chia, Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét chia tách đất để mỗi người thừa kế được đứng tên riêng trên phần diện tích tương ứng với suất thừa kế của mình.

Giải pháp khi thửa đất không đủ điều kiện tách thửa

Thực tế không hiếm trường hợp diện tích đất quá nhỏ hoặc do quy hoạch mà không thể thực hiện việc tách thửa. Trong bối cảnh này, pháp luật mở ra các hướng giải quyết linh hoạt để đảm bảo giá trị di sản không bị phân tán vô ích:

• Thỏa thuận nhận hiện vật và thanh toán bằng tiền: Các đồng thừa kế có thể thỏa thuận để một người nhận toàn bộ quyền sử dụng đất. Người này có trách nhiệm thanh toán lại giá trị bằng tiền tương ứng với suất thừa kế cho những người còn lại. Đây là phương án tối ưu để giữ lại tài sản chung của gia đình.
• Định giá và bán tài sản: Nếu các bên không thể thỏa thuận được ai là người nhận đất hoặc không ai có đủ khả năng tài chính để thanh toán cho các bên còn lại, tài sản sẽ được định giá và bán đấu giá (hoặc bán theo thỏa thuận) để chia tiền mặt theo tỷ lệ suất thừa kế.

Xác định hàng thừa kế và suất thừa kế theo pháp luật

Để việc phân chia diễn ra đúng quy định, cần xác định rõ ai là người có quyền hưởng di sản. Theo Điều 649 và Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp. Thứ tự ưu tiên được quy định tại Điều 651 như sau:

• Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
• Hàng thừa kế thứ hai: Ông bà nội/ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột (mà người chết là ông bà).
• Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội/ngoại, bác, chú, cậu, cô, dì ruột, cháu ruột (mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì), chắt ruột.

Nguyên tắc quan trọng là những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng trước đó.

Lời khuyên pháp lý

Khi đối diện với tranh chấp thừa kế, các bên nên ưu tiên phương án thương lượng và hòa giải dựa trên tình cảm gia đình. Việc hiểu rõ quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 sẽ giúp các bên có cái nhìn khách quan, từ đó đưa ra quyết định phân chia hợp tình, hợp lý, tránh những kiện tụng kéo dài gây tốn kém thời gian và tiền bạc.