Trong bối cảnh các dịch vụ cho vay trực tuyến (vay app) và tín dụng tiêu dùng phát triển mạnh mẽ vào cuối năm 2020, tình trạng đánh cắp thông tin cá nhân, đặc biệt là Chứng minh nhân dân (CMND) để thực hiện các khoản vay trái phép đang trở thành nỗi lo của nhiều người. Vậy dưới góc độ pháp lý, người bị hại cần làm gì để không phải gánh khoản nợ "trên trời rơi xuống" này?

Bản chất của hợp đồng vay tài sản theo quy định pháp luật

Theo quy định tại Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản được định nghĩa như sau:

“Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.”

Như vậy, yếu tố cốt lõi của một hợp đồng vay là sự thỏa thuận và ý chí tự nguyện của các bên. Trong trường hợp bạn bị mất CMND hoặc bị người khác lấy cắp thông tin để đi vay tiền, giữa bạn và bên cho vay hoàn toàn không tồn tại sự thỏa thuận này. Bạn không hề ký kết hợp đồng, không nhận tiền và cũng không có ý chí vay mượn.

Nghĩa vụ trả nợ thuộc về ai?

Căn cứ vào Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015 về nghĩa vụ trả nợ của bên vay, người có nghĩa vụ hoàn trả tài sản phải là người trực tiếp thực hiện giao dịch vay. Vì bạn không phải là chủ thể của hợp đồng vay, bạn không có nghĩa vụ phải trả nợ cho các khoản vay do người khác mạo danh thực hiện.

Việc kẻ xấu sử dụng giấy tờ của người khác để lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy vào tính chất và mức độ, hành vi này có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 167/2013/NĐ-CP hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Các bước xử lý khi bị đòi nợ oan

Nếu bỗng dưng bị các tổ chức tín dụng hoặc cá nhân liên hệ đòi nợ, bạn cần bình tĩnh thực hiện các bước sau:

• Yêu cầu cung cấp hồ sơ vay: Đề nghị bên cho vay xuất trình các chứng từ liên quan như hợp đồng vay, ảnh chụp người vay khi nhận tiền, thông tin tài khoản nhận tiền... để chứng minh bạn không phải là người thực hiện giao dịch.
• Thông báo về việc mất/bị đánh cắp giấy tờ: Cung cấp các bằng chứng (nếu có) về việc bạn đã từng trình báo mất CMND trước đó.
• Trình báo cơ quan Công an: Đây là bước quan trọng nhất. Bạn cần làm đơn tố giác tội phạm gửi đến cơ quan Công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc để điều tra, xác minh đối tượng mạo danh. Kết luận của cơ quan điều tra sẽ là bằng chứng pháp lý mạnh nhất để bạn bác bỏ khoản nợ.
• Kiểm tra thông tin tín dụng (CIC): Bạn nên kiểm tra tình trạng tín dụng của mình trên hệ thống CIC để kịp thời phát hiện các khoản vay lạ khác và yêu cầu đính chính thông tin.

Việc bảo quản kỹ lưỡng giấy tờ tùy thân và không chia sẻ hình ảnh CMND/CCCD lên mạng xã hội là cách tốt nhất để phòng tránh rủi ro này. Nếu bạn đang rơi vào tình huống tương tự, hãy liên hệ ngay với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ bảo vệ quyền lợi kịp thời.