Trong thời đại bùng nổ của điện thoại thông minh và các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram, việc chụp ảnh và chia sẻ khoảnh khắc đời thường đã trở thành thói quen của nhiều người. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc lưu giữ kỷ niệm và xâm phạm quyền riêng tư là rất mong manh. Nhiều người vẫn vô tư thực hiện hành vi "chụp trộm" người khác rồi đăng tải lên mạng để bàn tán, trêu chọc mà không hề biết rằng mình đang đối mặt với những rủi ro pháp lý rất lớn.

Quyền hình ảnh cá nhân: Không phải muốn chụp là chụp

Quyền của cá nhân đối với hình ảnh là một trong những quyền nhân thân quan trọng nhất được ghi nhận và bảo vệ bởi pháp luật dân sự Việt Nam. Tại thời điểm năm 2019, Bộ luật Dân sự 2015 đã quy định rất rõ ràng về vấn đề này.

Cụ thể, theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015:

"1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác."

Như vậy, nguyên tắc cốt lõi là phải có sự đồng ý của chủ thể hình ảnh. Pháp luật chỉ cho phép sử dụng hình ảnh người khác mà không cần xin phép trong 02 trường hợp đặc biệt:

• Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng;
• Hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng (hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật...) mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.

Mọi hành vi nằm ngoài hai trường hợp trên, bao gồm cả việc chụp lén ở quán cà phê, trên đường phố hay trong văn phòng rồi đăng lên Facebook, đều bị coi là trái pháp luật.

Mức phạt hành chính "nặng tay" cho hành vi chụp trộm

Không chỉ dừng lại ở việc vi phạm dân sự, hành vi tự ý thu thập và sử dụng hình ảnh cá nhân còn bị xử lý nghiêm khắc theo các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công nghệ thông tin và văn hóa.

Theo quy định tại Nghị định 174/2013/NĐ-CP của Chính phủ, hành vi thu thập, xử lý và sử dụng thông tin của tổ chức, cá nhân khác mà không được sự đồng ý hoặc sai mục đích có thể bị xử phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.

Bên cạnh đó, nếu việc chụp ảnh đi kèm với các hành vi cắt ghép, chỉnh sửa làm sai lệch nội dung nhằm mục đích vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm thì mức phạt sẽ được áp dụng theo Nghị định 158/2013/NĐ-CP. Cụ thể, mức phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng sẽ được áp dụng cho hành vi sửa chữa, ghép ảnh làm sai lệch nội dung hình ảnh nhằm xâm hại uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự và nhân phẩm của cá nhân.

Hậu quả pháp lý xa hơn: Bồi thường thiệt hại

Ngoài việc bị cơ quan chức năng xử phạt tiền, người có hành vi chụp trộm còn phải đối mặt với trách nhiệm dân sự trước người bị hại. Người bị xâm phạm quyền hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc người vi phạm, cơ quan, tổ chức liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và xin lỗi, cải chính công khai.

Thiệt hại ở đây bao gồm cả thiệt hại về vật chất (nếu có) và thiệt hại về tinh thần do danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm. Đây là một bài học đắt giá cho những ai coi việc "sống ảo" trên mạng xã hội là trên hết mà xem nhẹ quyền riêng tư của người khác.

Lời khuyên pháp lý: Trước khi bấm máy chụp ảnh hoặc đăng tải bất kỳ hình ảnh nào có mặt người khác lên mạng xã hội, hãy chắc chắn rằng bạn đã nhận được sự đồng ý của họ. Đừng để một phút ngẫu hứng dẫn đến những rắc rối pháp lý không đáng có và những khoản phạt lên tới hàng chục triệu đồng.