Tình trạng cho vay nặng lãi, hay còn gọi là "tín dụng đen", đang trở thành một vấn đề nhức nhối trong xã hội, kéo theo nhiều hệ lụy về an ninh trật tự. Nhiều người vì túng quẫn đã chấp nhận những khoản vay với lãi suất "cắt cổ" mà không biết rằng, hành vi cho vay này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nghiêm trọng.

Quy định về lãi suất trong hợp đồng vay tài sản theo Bộ luật Dân sự 2015

Để xác định một hành vi có phải là cho vay lãi nặng hay không, trước hết cần căn cứ vào mức lãi suất trần mà pháp luật dân sự cho phép. Theo quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá mức giới hạn quy định.

Điều 468. Lãi suất

1. Lãi suất vay do các bên thỏa thuận.

Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác...

2. Trường hợp các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều này tại thời điểm trả nợ.

Như vậy, tính đến thời điểm tháng 10/2020, mức lãi suất cao nhất mà các bên được phép thỏa thuận trong giao dịch dân sự là 20%/năm (tương đương khoảng 1,67%/tháng). Mọi thỏa thuận vượt quá mức lãi suất này sẽ không có hiệu lực đối với phần vượt quá.

Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự bị xử lý thế nào?

Khi hành vi cho vay vượt quá mức lãi suất dân sự cho phép đến một ngưỡng nhất định và thu lợi bất chính, nó sẽ chuyển từ vi phạm dân sự sang tội phạm hình sự. Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định cụ thể về tội danh này.

Cấu thành tội phạm

Một người bị coi là phạm tội cho vay lãi nặng khi thực hiện hành vi cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự 2015 (tức là từ 100%/năm trở lên) và thuộc một trong các trường hợp sau:

• Thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Các khung hình phạt chính

Tùy vào mức độ thu lợi bất chính, người phạm tội sẽ phải đối mặt với các khung hình phạt quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 như sau:

• Khung 1: Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
• Khung 2: Nếu thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Hình phạt bổ sung

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Lời khuyên pháp lý

Trong bối cảnh các ứng dụng cho vay tiền online và các tổ chức tín dụng đen bủa vây, người dân cần hết sức cảnh giác. Khi thực hiện các giao dịch vay mượn, cần lập hợp đồng rõ ràng, ghi rõ mức lãi suất và đối chiếu với quy định của pháp luật. Nếu phát hiện dấu hiệu bị ép buộc hoặc lãi suất quá cao, người dân nên tìm đến sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng hoặc luật sư để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Việc nắm vững quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 không chỉ giúp người đi vay tránh bẫy tín dụng mà còn là lời cảnh tỉnh cho những ai đang có ý định trục lợi bất chính từ hoạt động cho vay lãi nặng.