Trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam, Nghị định và Thông tư là hai loại văn bản phổ biến nhất, trực tiếp điều chỉnh các quan hệ xã hội hàng ngày. Tuy nhiên, không phải ai cũng phân biệt rõ ràng thứ bậc và giá trị pháp lý của chúng. Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2025, hệ thống này đã có những điều chỉnh quan trọng.

Thông tư là gì? Những ai có thẩm quyền ban hành?

Theo quy định tại khoản 8 Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (được sửa đổi bởi Điều 1 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2025), Thông tư là văn bản do các cá nhân có thẩm quyền ở Trung ương ban hành để quy định chi tiết hoặc hướng dẫn thi hành các văn bản của cấp trên.

Cụ thể, thẩm quyền ban hành Thông tư thuộc về:

• Chánh án Tòa án nhân dân tối cao;
• Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao;
• Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ;
• Tổng Kiểm toán nhà nước.

Ngoài ra, pháp luật còn quy định về Thông tư liên tịch giữa các cơ quan này để giải quyết các vấn đề có tính chất phối hợp liên ngành. Nội dung của Thông tư thường mang tính kỹ thuật chuyên sâu, hướng dẫn cụ thể các quy trình, biểu mẫu hoặc tiêu chuẩn định mức trong một lĩnh vực nhất định như Thuế, Giáo dục, Y tế hay An ninh trật tự.

Nghị định là gì? Vai trò trong quản lý nhà nước

Nghị định là văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ ban hành. Đây là công cụ quan trọng nhất để Chính phủ thực hiện chức năng hành pháp, quản lý và điều hành mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội.

Căn cứ khoản 5 Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Nghị định được ban hành nhằm:

• Quy định chi tiết các điều, khoản, điểm được giao trong Luật, Nghị quyết của Quốc hội; Lệnh, Quyết định của Chủ tịch nước...
• Quy định các biện pháp cụ thể để tổ chức thi hành Hiến pháp, Luật và các chính sách về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.
• Quy định các vấn đề cần thiết nhưng chưa đủ điều kiện xây dựng thành Luật để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước.

So sánh sự khác biệt giữa Thông tư và Nghị định

Để dễ hình dung, chúng ta có thể so sánh hai loại văn bản này qua các tiêu chí sau:

• Về cơ quan ban hành: Nghị định do tập thể Chính phủ ban hành, trong khi Thông tư do cá nhân (Bộ trưởng, Chánh án...) ban hành.
• Về thứ bậc hiệu lực: Nghị định có hiệu lực pháp lý cao hơn Thông tư. Thông tư được ban hành để hướng dẫn thực hiện Nghị định hoặc Luật, do đó không được trái với nội dung của Nghị định.
• Về phạm vi điều chỉnh: Nghị định thường điều chỉnh các vấn đề rộng lớn, mang tính nguyên tắc và biện pháp thi hành. Thông tư đi sâu vào chi tiết, hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể cho từng ngành.

Ví dụ thực tế: Quốc hội ban hành Luật Đất đai. Chính phủ sẽ ban hành Nghị định quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Sau đó, Bộ Tài chính có thể ban hành Thông tư hướng dẫn cụ thể về cách tính toán các khoản phí và lệ phí liên quan đến việc cấp sổ đỏ.

Tầm quan trọng của việc tuân thủ các văn bản quy phạm pháp luật

Việc hiểu rõ "Thông tư là gì" và "Nghị định là gì" giúp người dân và doanh nghiệp thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình. Trong trường hợp có sự mâu thuẫn giữa các văn bản, nguyên tắc áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn (Nghị định ưu tiên hơn Thông tư) sẽ được áp dụng.

Với những cập nhật mới nhất từ Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi 2025, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam ngày càng trở nên minh bạch và đồng bộ hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thực thi pháp luật trong thực tiễn.