Việc thỏa thuận trả lương theo sản phẩm giúp kích thích năng suất lao động nhưng lại khiến thu nhập của nhân viên thay đổi liên tục theo từng tháng. Điều này khiến không ít doanh nghiệp lúng túng trong việc xác định mức đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) sao cho vừa đúng luật, vừa đảm bảo quyền lợi cho người lao động trong bối cảnh các quy định mới có hiệu lực từ năm 2018.

Đối tượng hưởng lương sản phẩm có phải đóng BHXH bắt buộc?

Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc bao gồm người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng. Đặc biệt, từ ngày 01/01/2018, người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng cũng thuộc diện phải tham gia.

Như vậy, dù hình thức trả lương là theo thời gian, theo sản phẩm hay lương khoán, chỉ cần người lao động được ký kết một trong các loại hợp đồng nêu trên thì doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện trích đóng BHXH theo quy định. Việc trả lương theo sản phẩm không phải là căn cứ để doanh nghiệp né tránh trách nhiệm bảo hiểm.

Cách xác định mức lương đóng BHXH từ ngày 01/01/2018

Đây là nội dung quan trọng nhất mà các kế toán và chủ doanh nghiệp cần lưu ý. Theo Điều 89 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và hướng dẫn tại Điều 30 Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH, từ ngày 01/01/2018 trở đi, tiền lương tháng đóng BHXH bao gồm:

• Mức lương: Mức lương tính theo thời gian của công việc hoặc chức danh theo thang lương, bảng lương.
• Phụ cấp lương: Các khoản phụ cấp để bù đắp yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt...
• Các khoản bổ sung khác: Các khoản xác định được mức tiền cụ thể cùng với mức lương thỏa thuận trong hợp đồng và trả thường xuyên trong mỗi kỳ trả lương.

"Đối với người lao động hưởng lương theo sản phẩm hoặc lương khoán thì ghi mức lương tính theo thời gian để xác định đơn giá sản phẩm hoặc lương khoán."

Quy định này tại Điều 4 Thông tư 47/2015/TT-BLĐTBXH làm rõ rằng: Mức lương đóng BHXH không phải là tổng thu nhập thực tế biến động hàng tháng của người lao động, mà là mức lương tính theo thời gian được hai bên thỏa thuận ghi trong hợp đồng lao động để làm căn cứ tính đơn giá sản phẩm.

Các khoản thu nhập KHÔNG tính đóng BHXH

Để tránh gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp và người lao động, pháp luật cũng quy định rõ các khoản chế độ và phúc lợi không dùng để tính đóng BHXH bắt buộc, bao gồm:

• Tiền thưởng theo kết quả sản xuất kinh doanh, tiền thưởng sáng kiến.
• Tiền ăn giữa ca.
• Các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ.
• Hỗ trợ khi người lao động có thân nhân bị chết, kết hôn, sinh nhật.
• Trợ cấp cho người lao động gặp hoàn cảnh khó khăn khi bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Các khoản này phải được ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động để phân biệt rõ với mức lương và phụ cấp lương đóng bảo hiểm.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và người lao động

Trong bối cảnh cơ quan BHXH ngày càng siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra việc đóng nộp bảo hiểm, các doanh nghiệp cần rà soát lại hệ thống thang bảng lương và hợp đồng lao động. Việc tách bạch rõ ràng giữa mức lương căn cứ đóng BHXH và các khoản phúc lợi không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí mà còn bảo vệ quyền lợi an sinh lâu dài cho người lao động như chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và lương hưu sau này.

Nếu có sự thay đổi về mức lương thời gian hoặc các khoản phụ cấp thuộc diện đóng bảo hiểm, doanh nghiệp cần thực hiện báo tăng/giảm mức đóng kịp thời với cơ quan bảo hiểm để tránh bị truy thu và xử phạt vi phạm hành chính.