Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại. Đây là vị trí có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống chính trị, đòi hỏi những tiêu chuẩn khắt khe về phẩm chất và năng lực.

Vị thế và vai trò của Chủ tịch nước trong Hiến pháp

Theo quy định tại Điều 86 Hiến pháp 2013, Chủ tịch nước không chỉ là người đứng đầu Nhà nước mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết toàn dân tộc. Vai trò này được cụ thể hóa qua các nhóm nhiệm vụ và quyền hạn trọng yếu sau đây:

1. Nhóm quyền hạn về lập pháp và hành pháp

Chủ tịch nước có trách nhiệm công bố Hiến pháp 2013, các bộ luật và pháp lệnh. Đặc biệt, Chủ tịch nước có quyền đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét lại pháp lệnh trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày pháp lệnh được thông qua.

2. Quyền hạn về nhân sự cấp cao

Căn cứ Điều 88 Hiến pháp 2013, Chủ tịch nước có quyền:

• Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Phó Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ.
• Bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ dựa trên nghị quyết của Quốc hội.
• Đề nghị bầu, miễn nhiệm Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Thống lĩnh lực lượng vũ trang và an ninh quốc gia

Chủ tịch nước giữ chức Chủ tịch Hội đồng quốc phòng và an ninh, thống lĩnh lực lượng vũ trang nhân dân. Quyền hạn này bao gồm việc phong, thăng, giáng, tước quân hàm cấp Tướng, Đô đốc hải quân; bổ nhiệm Tổng tham mưu trưởng và Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tiêu chuẩn 'vàng' để trở thành Chủ tịch nước

Để đảm đương trọng trách cao cả này, ứng viên phải đáp ứng những tiêu chuẩn cực kỳ nghiêm ngặt được quy định tại Quy định 214-QĐ/TW năm 2020 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

"Chủ tịch nước phải là người có uy tín cao, là trung tâm đoàn kết trong Trung ương, Bộ Chính trị, toàn Đảng và nhân dân; có năng lực nổi trội, toàn diện trên các mặt công tác, nhất là lĩnh vực đối nội, đối ngoại, an ninh, quốc phòng; hiểu biết sâu rộng về công tác tư pháp."

Về kinh nghiệm thực tiễn, ứng viên cần phải kinh qua và hoàn thành tốt nhiệm vụ ở chức vụ Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy hoặc Trưởng ban, Bộ, ngành Trung ương; đồng thời phải tham gia Bộ Chính trị trọn một nhiệm kỳ trở lên (trừ các trường hợp đặc biệt do Ban Chấp hành Trung ương quyết định).

Như vậy, Chủ tịch nước không chỉ thực hiện các nhiệm vụ mang tính nghi lễ mà còn nắm giữ những quyền hạn then chốt trong việc vận hành bộ máy nhà nước, bảo vệ Hiến pháp và giữ vững an ninh quốc gia.