Trong bộ máy Nhà nước Việt Nam, việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) không phải là đặc quyền của riêng một cơ quan nào, mà được phân cấp cụ thể dựa trên chức năng và nhiệm vụ của từng cấp chính quyền. Theo quy định tại Điều 2 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, văn bản quy phạm pháp luật là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định.

Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Cơ quan lập pháp tối cao

Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp. Thẩm quyền của Quốc hội được quy định rõ nét nhất thông qua việc ban hành Hiến pháp - đạo luật cơ bản có hiệu lực pháp lý cao nhất. Theo khoản 1 Điều 119 Hiến pháp 2013:

"Hiến pháp là luật cơ bản của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp."

Bên cạnh Hiến pháp, Quốc hội còn ban hành các bộ luật, luật và nghị quyết để điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản về kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục và an ninh quốc gia. Trong khi đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thẩm quyền ban hành pháp lệnh và nghị quyết để giải thích Hiến pháp, luật hoặc thực hiện các nhiệm vụ được Quốc hội giao phó.

Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ: Thẩm quyền trong điều hành hành chính

Với vai trò là cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất, Chính phủ ban hành Nghị định để quy định chi tiết các điều, khoản được giao trong luật hoặc đề ra các biện pháp cụ thể để tổ chức thi hành Hiến pháp và pháp luật. Đây là công cụ quan trọng để Chính phủ quản lý đa dạng các lĩnh vực từ kinh tế - xã hội đến quốc phòng, an ninh.

Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định để chỉ đạo, điều hành hoạt động của hệ thống hành chính từ Trung ương đến địa phương. Các văn bản này đảm bảo sự thống nhất trong việc thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước trên phạm vi cả nước.

Thẩm quyền của các cơ quan tư pháp và bộ ngành

Để đảm bảo pháp luật được áp dụng thống nhất trong xét xử, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ ban hành Thông tư để quy định chi tiết các nội dung chuyên môn thuộc lĩnh vực quản lý của mình.

Đặc biệt, trong một số trường hợp cần sự phối hợp liên ngành, các cơ quan có thể ban hành Thông tư liên tịch hoặc Nghị quyết liên tịch để giải quyết các vấn đề chung như trình tự tố tụng, thi hành án hoặc công tác bầu cử.

Chính quyền địa phương: Thẩm quyền ban hành văn bản tại cơ sở

Ở cấp địa phương, Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp (tỉnh, huyện, xã) cũng có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong phạm vi địa phương mình. HĐND ban hành Nghị quyết, trong khi UBND ban hành Quyết định nhằm cụ thể hóa các văn bản của cấp trên và đề ra các biện pháp phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách, an ninh tại địa phương.

Việc nắm vững hệ thống thẩm quyền này giúp người dân và doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tra cứu và thực thi các quy định pháp luật, tránh những sai sót không đáng có trong quá trình hoạt động.