Chính phủ vừa ban hành Nghị định 242/2025/NĐ-CP về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi nước ngoài. Đây được xem là một bước đi chiến lược nhằm tối ưu hóa nguồn lực ngoại lực, phục vụ đắc lực cho mục tiêu phát triển kinh tế số và hạ tầng hiện đại của Việt Nam trong giai đoạn mới.

1. Ưu tiên "vàng" cho chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo

Một trong những điểm đột phá nhất tại Điều 5 Nghị định 242/2025/NĐ-CP chính là việc tái định vị các lĩnh vực ưu tiên sử dụng vốn ODA không hoàn lại. Thay vì dàn trải cho các hoạt động hỗ trợ chính sách chung chung, Chính phủ tập trung nguồn lực vào các mũi nhọn: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, các dự án đầu tư công đặc biệt và các chương trình trọng điểm có tính chất "xoay chuyển tình thế" cũng được đưa vào danh sách ưu tiên hàng đầu. Điều này cho thấy tư duy quản lý vốn ODA đã chuyển dịch từ "hỗ trợ dàn trải" sang "đầu tư tập trung" vào những lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao.

2. Cắt giảm thủ tục: Từ 5 bước xuống còn 4 bước tinh gọn

Nhằm khắc phục tình trạng chậm giải ngân vốn ODA kéo dài nhiều năm qua, Khoản 1 Điều 8 Nghị định 242/2025/NĐ-CP đã thực hiện một cuộc "cách mạng" về thủ tục hành chính. So với quy định cũ tại Nghị định 114/2021/NĐ-CP, quy trình mới đã loại bỏ hoàn toàn bước lập và phê duyệt Đề xuất chương trình, dự án.

Thay vào đó, các cơ quan chủ quản sẽ đi thẳng vào việc lập, thẩm định và quyết định chủ trương đầu tư. Việc giảm bớt các tầng nấc trung gian không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí tuân thủ cho các đơn vị thực hiện dự án.

3. Rút ngắn thời gian thẩm định - "Chìa khóa" đẩy nhanh tiến độ

Thời gian thẩm định báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được rút ngắn đáng kể. Cụ thể, theo quy định mới, thời gian thẩm định chương trình mục tiêu quốc gia chỉ còn tối đa 40 ngày làm việc (giảm 20 ngày so với trước đây). Các dự án nhóm A và chương trình đầu tư công khác cũng được rút ngắn xuống còn không quá 30 ngày làm việc.

Sự thay đổi này buộc các cơ quan thẩm định phải nâng cao năng lực và trách nhiệm, đồng thời tạo áp lực tích cực để các dự án sớm được triển khai trên thực tế, tránh lãng phí nguồn lực vay mượn từ nước ngoài.

4. Cơ chế dừng dự án: Lá chắn bảo vệ an ninh kinh tế

Lần đầu tiên, Chính phủ bổ sung quy định cụ thể về các trường hợp dừng sử dụng vốn ODA tại Điều 21 Nghị định 242/2025/NĐ-CP. Đây là công cụ pháp lý quan trọng để xử lý các dự án không còn hiệu quả hoặc có nguy cơ gây hậu quả xấu về kinh tế - xã hội, môi trường hay an ninh quốc gia.

Việc dừng dự án có thể thực hiện ngay cả khi dự án chưa triển khai hoặc đang trong giai đoạn thực hiện nếu xuất hiện các yếu tố bất khả kháng hoặc không còn phù hợp với thể chế, chính sách hiện hành.

5. Tinh giản nội dung Quyết định chủ trương đầu tư

Nội dung chính của Quyết định chủ trương đầu tư đã được tinh gọn từ 09 mục xuống còn 05 mục cốt lõi. Các nội dung này được dẫn chiếu trực tiếp theo quy định của Luật Đầu tư công 2024, đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật và giúp các nhà đầu tư, cơ quan quản lý dễ dàng theo dõi, thực hiện.

Với những thay đổi căn bản này, Nghị định 242/2025/NĐ-CP kỳ vọng sẽ tạo ra một luồng sinh khí mới cho hoạt động hợp tác quốc tế, đưa nguồn vốn ODA trở thành đòn bẩy thực sự cho sự phát triển bền vững của Việt Nam.