Tại Việt Nam, quyền sở hữu nhãn hiệu không chỉ đơn thuần dựa trên nguyên tắc "nộp đơn đầu tiên". Thực tế cho thấy, chủ sở hữu nhãn hiệu đích thực hoàn toàn có thể lật ngược thế cờ bằng cách đưa ra các bằng chứng về việc sử dụng rộng rãi để phản đối hoặc hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu của kẻ đi sau. Việc hiểu rõ cách Cục Sở hữu trí tuệ đánh giá các chứng cứ này chính là chìa khóa để giành chiến thắng trong các cuộc chiến pháp lý cam go.

Vụ án MAINETTI: Khi bằng chứng sử dụng rộng rãi lên tiếng

Một ví dụ điển hình giúp chúng ta hình dung rõ nét về quy trình này là vụ yêu cầu hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu "MAINETTI" của Công ty TNHH Suntex. Mainetti (UK) Limited - một tập đoàn đến từ Anh Quốc - đã đệ trình đơn yêu cầu hủy bỏ nhãn hiệu này với lập luận rằng họ đã sử dụng nhãn hiệu "MAINETTI" rộng rãi tại Việt Nam từ năm 2003, trước cả ngày Suntex nộp đơn (24/12/2007).

Mainetti (UK) Limited không chỉ đưa ra các tài liệu chứng minh quá trình sáng tạo nhãn hiệu mà còn cung cấp bằng chứng về việc sử dụng thực tế thông qua công ty con tại Việt Nam. Ngược lại, Suntex bào chữa rằng họ không hề biết đến sự tồn tại của nhãn hiệu này. Tuy nhiên, với những chứng cứ thuyết phục về sự hiện diện lâu đời của thương hiệu, Cục Sở hữu trí tuệ đã ra quyết định hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu của Suntex vào năm 2015, trả lại công bằng cho chủ sở hữu đích thực.

Căn cứ pháp lý và những nút thắt cần tháo gỡ

Theo quy định tại Điều 74 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, một dấu hiệu sẽ bị từ chối bảo hộ nếu nó trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của người khác đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi trước ngày nộp đơn.

"Nhãn hiệu bị coi là không có khả năng phân biệt nếu nhãn hiệu đó là dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của người khác đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự từ trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên trong trường hợp đơn được hưởng quyền ưu tiên."

Tuy nhiên, một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp ngoại là liệu bằng chứng sử dụng rộng rãi bên ngoài lãnh thổ Việt Nam có được chấp nhận hay không? Hiện nay, Cục Sở hữu trí tuệ vẫn có toàn quyền quyết định dựa trên từng hồ sơ cụ thể. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng một hệ thống chứng cứ cực kỳ chặt chẽ và logic.

Đòn bẩy từ quy định về "Dụng ý xấu"

Bước ngoặt quan trọng đến từ Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, khi thuật ngữ "dụng ý xấu" (bad faith) chính thức được đưa vào Điều 96 và Điều 117. Đây là công cụ sắc bén để chống lại nạn đầu cơ nhãn hiệu - nơi các cá nhân, tổ chức cố tình đăng ký các thương hiệu nổi tiếng để trục lợi.

Dù hiện tại vẫn thiếu các hướng dẫn chi tiết về tiêu chí xác định "dụng ý xấu", nhưng việc chứng minh bên thứ ba "không thể không biết" đến nhãn hiệu thông qua các bằng chứng sử dụng rộng rãi đang trở thành chiến lược phổ biến và hiệu quả nhất.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì?

Để bảo vệ thành quả sáng tạo, các chuyên gia pháp lý khuyến cáo doanh nghiệp nên lưu trữ và cung cấp các nhóm bằng chứng sau:

• Hồ sơ thương mại: Hóa đơn, hợp đồng bán hàng thể hiện tần suất và quy mô thị trường.
• Hoạt động marketing: Các chiến dịch quảng cáo, tài liệu tiếp thị có gắn nhãn hiệu.
• Sự công nhận của thị trường: Kết quả khảo sát người tiêu dùng, các giải thưởng hoặc chứng nhận uy tín.
• Mạng lưới phân phối: Các thỏa thuận nhượng quyền hoặc đại lý ủy quyền.

Cuộc chiến bảo vệ nhãn hiệu là một hành trình dài hơi. Việc chủ động đăng ký sớm kết hợp với việc lưu trữ bằng chứng sử dụng liên tục chính là lá chắn vững chắc nhất cho mọi doanh nghiệp trong nền kinh tế hội nhập.