Sự việc đoàn tàu thuộc dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông bị vẽ bậy chằng chịt đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận trong những ngày cuối năm 2017. Những hình ảnh về các toa tàu bị bôi bẩn bởi những nét vẽ nguệch ngoạc không chỉ gây phẫn nộ về mặt thẩm mỹ mà còn đặt ra những câu hỏi lớn về trách nhiệm pháp lý của những người thực hiện hành vi này.

Hiện trường vụ việc tại ga Cát Linh

Theo thông tin từ đại diện nhà thầu, vụ việc được phát hiện vào sáng ngày 26/12/2017 tại tầng 3 nhà ga Cát Linh (quận Đống Đa, Hà Nội). Các đối tượng đã đột nhập vào khu vực công trường đang thi công trong khoảng thời gian từ đêm 25/12 đến rạng sáng 26/12 để thực hiện hành vi vẽ bậy.

Những nét vẽ theo phong cách Graffiti (vẽ tranh đường phố bằng bình sơn xịt) bao phủ diện tích lớn trên thân tàu, đầu tàu và thậm chí tràn lên cả phần cửa kính của các toa tàu. Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông là một công trình trọng điểm quốc gia với tổng mức đầu tư lên tới hơn 868 triệu USD, do đó, bất kỳ hành vi xâm phạm nào cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ và hình ảnh của dự án.

Căn cứ pháp lý xử lý hành vi vẽ bậy lên tài sản công

Dưới góc độ pháp lý, việc đột nhập và vẽ bậy lên đoàn tàu không đơn thuần là một hành động nghịch ngợm của giới trẻ mà có dấu hiệu rõ rệt của Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản.

Quy định tại Bộ luật Hình sự 1999 (đang có hiệu lực)

Tại thời điểm xảy ra vụ việc (tháng 12/2017), các cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào Điều 143 Bộ luật Hình sự 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) để xem xét trách nhiệm hình sự. Cụ thể:

"1. Người nào hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác gây thiệt hại từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm."

Tùy thuộc vào giá trị thiệt hại được giám định (bao gồm chi phí tẩy rửa chuyên dụng, sơn lại, phục hồi nguyên trạng bề mặt tàu), mức hình phạt có thể tăng nặng theo các khung sau:

• Gây thiệt hại từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
• Gây thiệt hại từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.
• Gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

Sự thay đổi trong Bộ luật Hình sự 2015 (áp dụng từ 01/01/2018)

Cần lưu ý rằng, chỉ còn vài ngày nữa là Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) sẽ chính thức có hiệu lực. Theo quy định mới tại Điều 178 Bộ luật Hình sự 2015, khung hình phạt đã có những điều chỉnh đáng chú ý theo hướng cụ thể hóa mức phạt tiền và giảm nhẹ một số khung hình phạt tù (ví dụ bỏ án chung thân cho tội danh này).

Tuy nhiên, do hành vi xảy ra vào ngày 26/12/2017, việc áp dụng luật nào sẽ tuân theo nguyên tắc có lợi cho người phạm tội nếu có sự thay đổi về chính sách hình sự giữa hai bộ luật.

Lời khuyên pháp lý và trách nhiệm bảo vệ tài sản chung

Để có căn cứ xử lý chính xác, cơ quan điều tra cần tiến hành trưng cầu giám định để xác định chính xác giá trị thiệt hại thực tế. Nếu thiệt hại dưới 2 triệu đồng và không thuộc các trường hợp đặc biệt, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về bảo vệ tài sản và an ninh trật tự.

Vụ việc là lời cảnh tỉnh cho những ai coi thường tài sản công cộng. Nghệ thuật đường phố Graffiti chỉ thực sự có giá trị khi được thể hiện đúng chỗ, đúng lúc và được sự cho phép của cơ quan quản lý. Mọi hành vi xâm phạm tài sản chung, đặc biệt là các công trình hạ tầng giao thông quan trọng, đều sẽ bị xử lý nghiêm minh để răn đe và giáo dục chung.

*Lưu ý: Bài viết được thực hiện dựa trên bối cảnh pháp luật tại thời điểm tháng 12/2017.