Trong làn sóng chuyển đổi số và phát triển nền kinh tế tri thức bùng nổ mạnh mẽ, các mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (startup) trong lĩnh vực công nghệ số luôn phải đối mặt với thử thách cam go nhất mang tên vốn nghiên cứu và thử nghiệm sản phẩm. Thấu hiểu được điểm nghẽn mang tính sống còn này của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 đã chính thức mở ra khung khổ pháp lý mang tính đột phá chưa từng có, cho phép rót trực tiếp nguồn kinh phí ngân sách nhà nước để trợ lực cho các hoạt động then chốt của doanh nghiệp.

Vị thế đặc biệt ưu đãi đầu tư đối với startup công nghiệp công nghệ số

Trước đây, không ít doanh nghiệp công nghệ số gặp muôn vàn khó khăn khi tìm kiếm dòng vốn hỗ trợ ban đầu, bởi các dự án nghiên cứu phát triển công nghệ cao thường đòi hỏi nguồn lực tài chính dồi dào nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro thị trường. Khắc phục bất cập đó, theo quy định tại Điều 29 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, các dự án khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số được định danh cụ thể là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp khởi nghiệp trong mảng này không chỉ được tiếp cận các gói hỗ trợ công nghệ thông thường, mà còn đương nhiên được thụ hưởng đồng bộ hệ sinh thái ưu đãi cao nhất theo quy định của Luật Đầu tư 2020, cũng như các ưu đãi tối đa về chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp, chính sách miễn giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất và các quy định pháp luật liên quan khác.

Cơ chế hỗ trợ kinh phí trực tiếp từ ngân sách: Trợ lực thực tế cho doanh nghiệp

Điểm nhấn đáng chú ý nhất tại khoản 2 Điều 29 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 chính là phương thức giải ngân trực tiếp thay vì chỉ hỗ trợ gián tiếp qua thủ tục hành chính hay các lớp tập huấn đơn thuần. Theo đó, dự án khởi nghiệp sáng tạo công nghệ số được hỗ trợ kinh phí trực tiếp từ ngân sách địa phương theo khuôn khổ của Luật ngân sách nhà nước 2015 hoặc từ nguồn Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số quốc gia.

Khoản kinh phí trực tiếp này được tập trung hỗ trợ cho 5 nhóm nội dung trọng tâm sau đây:

• Nghiên cứu và phát triển (R&D); sản xuất thử nghiệm: Giúp các nhà sáng lập giải tỏa gánh nặng chi phí chế tạo mẫu thử nghiệm (prototype), chạy thử nghiệm quy mô phòng lab hoặc môi trường ứng dụng thực tế trước khi thương mại hóa rộng rãi.
• Thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài công nghệ số: Hỗ trợ ngân sách để doanh nghiệp trả lương, đãi ngộ thỏa đáng nhằm lôi cuốn chuyên gia đầu ngành về làm việc.
• Đào tạo, nâng cao trình độ nhân lực: Nâng cấp kỹ năng chuyên sâu cho đội ngũ kỹ sư, lập trình viên, chuyên viên phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
• Tư vấn khởi nghiệp: Chi trả cho các dịch vụ tư vấn quản trị chiến lược, cố vấn công nghệ, hoàn thiện mô hình kinh doanh và kết nối quỹ đầu tư.
• Mua công nghệ và đổi mới công nghệ: Hỗ trợ mua sắm bản quyền phần mềm cốt lõi, chuyển giao công nghệ mới nhằm rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm Make in Viet Nam.

Thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và lộ trình hiệu lực đặc biệt

Để đảm bảo sự linh hoạt và sát hợp với tiềm lực tài chính của từng vùng kinh tế, Luật giao quyền chủ động tối đa cho chính quyền địa phương. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sẽ căn cứ vào tình hình thực tế để ban hành nghị quyết riêng, quy định rõ ràng về tiêu chí lựa chọn dự án, điều kiện tiếp cận, trình tự, thủ tục cũng như định mức hỗ trợ cụ thể đối với từng hạng mục.

Một điểm hết sức đặc biệt mà cộng đồng doanh nghiệp công nghệ cần nắm bắt rõ nằm ở lộ trình thi hành. Dù Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 nói chung có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2026, nhưng căn cứ quy định tại Điều 50 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, các chính sách ưu đãi và hỗ trợ kinh phí trực tiếp tại Điều 29 đã được áp dụng sớm kể từ ngày 01/07/2025. Quy định ưu tiên này là minh chứng rõ nét cho sự quyết liệt của Quốc hội và Chính phủ trong việc kích hoạt dòng vốn hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số càng sớm càng tốt.

Doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ cần chuẩn bị những gì để tiếp cận hỗ trợ?

Mặc dù nguồn kinh phí hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách địa phương và Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số rất hấp dẫn, song vì là nguồn vốn công, quy trình thẩm định và giám sát giải ngân chắc chắn sẽ đi kèm những chuẩn mực khắt khe. Các doanh nghiệp khởi nghiệp nên chủ động triển khai sớm các bước sau:

1. Hoàn thiện hồ sơ thuyết minh giải pháp kỹ thuật: Chứng minh tính đổi mới sáng tạo, năng lực công nghệ và tính khả thi trong giai đoạn nghiên cứu, chế thử sản phẩm.
2. Minh bạch hệ thống kế toán và dự toán chi phí: Tách bạch rõ ràng giữa chi phí nghiên cứu thử nghiệm công nghệ với các chi phí vận hành thường xuyên nhằm đáp ứng yêu cầu quyết toán tài chính công.
3. Theo dõi sát sao Nghị quyết của HĐND cấp tỉnh: Nơi doanh nghiệp đặt trụ sở hoặc triển khai dự án đầu tư để nắm bắt kịp thời các đợt tiếp nhận hồ sơ xét duyệt hỗ trợ kinh phí.

Chính sách hỗ trợ kinh phí trực tiếp cho R&D và sản xuất thử nghiệm không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn nguồn vốn mà còn tiếp thêm niềm tin mạnh mẽ để các startup công nghệ số Việt Nam tự tin làm chủ công nghệ lõi, vươn tầm khẳng định thương hiệu trên bản đồ công nghệ quốc tế.