Mối quan hệ giữa sự lãnh đạo của Đảng và quyền lực nhà nước tại địa phương luôn là một trong những trụ cột then chốt nhằm bảo đảm tính thông suốt, kỷ cương và hiệu lực thực thi pháp luật. Vấn đề đặt ra là: Liệu Đảng ủy Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh có quyền đưa ra quyết định thay cho HĐND trong những công việc thuộc thẩm quyền theo luật định hay không? Ban Bí thư đã ban hành Quy định 223-QĐ/TW năm 2026, đưa ra thông điệp và nguyên tắc rành mạch nhằm phân định dứt khoát ranh giới này.

Nguyên tắc cốt lõi: Không bao biện, làm thay hoặc quyết định thay cơ quan dân cử

Theo nguyên tắc hiến định được ghi nhận tại Hiến pháp 2013 cũng như được cụ thể hóa trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Cơ quan này chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên trong việc quyết định các chủ trương, biện pháp quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và ngân sách địa phương.

Tại khoản 2 Điều 2 Phụ lục 01 ban hành kèm theo Quy định 223-QĐ/TW năm 2026, Ban Bí thư khẳng định nguyên tắc hoạt động xuyên suốt:

• Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với tổ chức bộ máy và hoạt động của chính quyền địa phương.
• Phân định rõ trách nhiệm lãnh đạo của cấp ủy với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, Thường trực HĐND cấp tỉnh.
• Tuyệt đối không quyết định thay HĐND những vấn đề thuộc thẩm quyền theo Hiến pháp và pháp luật.
• Tôn trọng và phát huy tính chủ động, năng động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, các Tổ đại biểu cũng như từng đại biểu HĐND tỉnh, thành phố.

Quy định này đập tan tư tưởng bao biện, làm thay hay hành chính hóa vai trò lãnh đạo của Đảng, bảo đảm mỗi thiết chế đều vận hành đúng quỹ đạo và thẩm quyền của mình.

Phương thức lãnh đạo của Đảng ủy HĐND tỉnh: Định hướng chủ trương, không can thiệp sự vụ

Khoản 4 Điều 6 Phụ lục 01 của Quy định 223-QĐ/TW năm 2026 đã làm rõ phương thức thực thi quyền lãnh đạo của Đảng ủy, Ban Thường vụ Đảng ủy HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương:

1. Lãnh đạo về chủ trương và đường lối lớn

Đảng ủy lãnh đạo thông qua việc đề ra định hướng, quan điểm chỉ đạo về mặt chính trị đối với những vấn đề hệ trọng thuộc chức năng, nhiệm vụ của HĐND. Đảng ủy không ra các quyết định hành chính áp đặt để thay thế cho Nghị quyết của HĐND.

2. Lãnh đạo thông qua tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên

Phương thức lãnh đạo của cấp ủy được vận hành thông qua các chi bộ, đảng viên đang sinh hoạt, công tác tại các Ban của HĐND, Thường trực HĐND và Văn phòng đoàn thể. Cán bộ, đảng viên có trách nhiệm gương mẫu, thể chế hóa chủ trương của Đảng thành các nghị quyết cụ thể thông qua quy trình thảo luận dân chủ và biểu quyết công khai tại kỳ họp HĐND theo trình tự luật định.

3. Trách nhiệm chủ động của Thường trực và các Ban HĐND

Thường trực HĐND và các Ban của HĐND có nghĩa vụ chủ động triển khai đầy đủ quyền hạn giám sát, thẩm tra văn bản, quyết định ngân sách theo đúng quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025. Những vấn đề quan trọng cần xin ý kiến lãnh đạo phải được thực hiện bài bản, chặt chẽ theo đúng Quy chế làm việc đã ban hành.

Phân định thẩm quyền trong công tác cán bộ và nhân sự chủ chốt

Công tác cán bộ luôn là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng và chính quyền. Điểm b khoản 3 Điều 3 Phụ lục 01 kèm theo Quy định 223-QĐ/TW năm 2026 đã chỉ rõ cơ chế phối hợp hài hòa nhưng dứt khoát giữa thẩm quyền của Đảng và thẩm quyền của cơ quan dân cử:

• Đối với các chức danh do HĐND tỉnh, thành phố bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm hoặc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm: Đảng ủy giữ vai trò lãnh đạo thực hiện công tác nhân sự theo đúng nguyên tắc phân cấp quản lý cán bộ của Đảng.
• Việc xem xét, bầu cử, miễn nhiệm hay bãi nhiệm trên thực tế phải được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền nhà nước do pháp luật quy định. HĐND quyết định thông qua lá phiếu dân chủ của các đại biểu dân cử.

Quy chế làm việc mẫu tại Phụ lục 02 một lần nữa tái khẳng định: Đảng ủy thảo luận và biểu quyết các vấn đề thuộc thẩm quyền của tổ chức đảng; đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của HĐND thì chỉ lãnh đạo, định hướng về chủ trương, tạo điều kiện thuận lợi nhất để HĐND thực hiện trọn vẹn chức năng đại diện cho cử tri và Nhân dân địa phương.