Bộ Ngoại giao là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đối ngoại, đóng vai trò tiên phong trong việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Nhằm đáp ứng yêu cầu đối ngoại toàn diện, hiện đại và sâu rộng trong tình hình mới, Chính phủ đã ban hành Nghị định 306/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Ngoại giao, chính thức có hiệu lực từ ngày 03/8/2026 để thay thế cho Nghị định 28/2025/NĐ-CP. Vậy bộ máy của Bộ Ngoại giao hiện nay gồm những cơ quan, đơn vị nào và có những điểm đổi mới mang tính đột phá ra sao?

Bộ máy Bộ Ngoại giao gồm những cơ quan, đơn vị nào theo quy định mới nhất?

Căn cứ theo quy định tại Điều 3 Nghị định 306/2026/NĐ-CP, cơ cấu tổ chức của Bộ Ngoại giao gồm có 24 cơ quan, đơn vị trực thuộc và hệ thống các cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, cụ thể như sau:

1. Vụ Châu Âu
2. Vụ Châu Mỹ
3. Vụ Đông Bắc Á
4. Vụ Đông Nam Á - Nam Á - Nam Thái Bình Dương
5. Vụ Trung Đông - Châu Phi
6. Vụ Chính sách đối ngoại
7. Vụ Ngoại giao kinh tế
8. Vụ ASEAN
9. Vụ Ngoại giao đa phương và các vấn đề quốc tế
10. Vụ Luật pháp và Điều ước quốc tế
11. Vụ Thông tin Báo chí
12. Vụ Tổ chức Cán bộ
13. Văn phòng Bộ
14. Cục Cơ yếu - Công nghệ thông tin
15. Cục Lãnh sự
16. Cục Lễ tân Nhà nước và Phiên dịch đối ngoại
17. Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hoá
18. Cục Quản trị Tài vụ
19. Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh
20. Ủy ban Biên giới quốc gia
21. Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài
22. Học viện Ngoại giao
23. Báo Thế giới và Việt Nam
24. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Như vậy, danh sách cơ cấu tổ chức được phân định rõ ràng thành từng khối đơn vị với chức năng, nhiệm vụ tương ứng nhằm bảo đảm tính liên thông, hiệu lực và hiệu quả trong việc thực hiện đường lối ngoại giao độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa.

Phân nhóm chức năng các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Ngoại giao

Theo cấu trúc tổ chức, 24 đơn vị thuộc Bộ Ngoại giao được phân định thành 03 nhóm chính:

1. Nhóm tổ chức hành chính giúp Bộ trưởng thực hiện quản lý nhà nước

Nhóm này bao gồm các tổ chức từ khoản 1 đến khoản 21 Điều 3 Nghị định 306/2026/NĐ-CP, gồm 12 Vụ chức năng và khu vực, Văn phòng Bộ, 05 Cục nghiệp vụ, Sở Ngoại vụ TP. Hồ Chí Minh và 02 Ủy ban chuyên trách:

• Khối các vụ khu vực địa lý: Vụ Châu Âu, Vụ Châu Mỹ, Vụ Đông Bắc Á, Vụ Đông Nam Á - Nam Á - Nam Thái Bình Dương, Vụ Trung Đông - Châu Phi. Các đơn vị này theo dõi sát sao quan hệ song phương giữa Việt Nam với từng quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới.
• Khối các vụ chuyên môn và tham mưu chiến lược: Vụ Chính sách đối ngoại, Vụ Ngoại giao kinh tế, Vụ ASEAN, Vụ Ngoại giao đa phương và các vấn đề quốc tế, Vụ Luật pháp và Điều ước quốc tế, Vụ Thông tin Báo chí, Vụ Tổ chức Cán bộ, Văn phòng Bộ.
• Khối các Cục và cơ quan chuyên trách: Cục Cơ yếu - Công nghệ thông tin, Cục Lãnh sự, Cục Lễ tân Nhà nước và Phiên dịch đối ngoại, Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hoá, Cục Quản trị Tài vụ, Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh.
• Khối Ủy ban chiến lược: Ủy ban Biên giới quốc gia và Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài. Đáng chú ý, văn bản pháp luật quy định cụ thể Ủy ban Biên giới quốc gia là Cục loại 1 trực thuộc Bộ Ngoại giao, phụ trách toàn diện công tác biên giới lãnh thổ quốc gia trên đất liền và trên biển.

2. Nhóm đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ quản lý nhà nước

Được quy định tại khoản 22 và khoản 23 Điều 3, nhóm này gồm 02 đơn vị sự nghiệp nòng cốt:

• Học viện Ngoại giao: Cơ sở nghiên cứu chiến lược và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành ngoại giao và quan hệ quốc tế.
• Báo Thế giới và Việt Nam: Cơ quan ngôn luận của Bộ Ngoại giao, thực hiện nhiệm vụ thông tin đối ngoại, phân tích tình hình thời sự quốc tế và đường lối ngoại giao của Đảng và Nhà nước.

Ngoài ra, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thẩm quyền trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành danh sách cụ thể các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Ngoại giao theo yêu cầu thực tiễn.

3. Khối các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Theo quy định tại khoản 24 Điều 3 Nghị định 306/2026/NĐ-CP và Luật Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài 2009, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài (bao gồm Đại sứ quán, Phái đoàn đại diện thường trực, Tổng Lãnh sự quán và Lãnh sự quán) do Chính phủ thành lập và chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Ngoại giao.

Bộ Ngoại giao chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc thực hiện quản lý nhà nước; hướng dẫn, kiểm tra việc triển khai đường lối đối ngoại, công tác bảo hộ công dân, quản lý tổ chức, biên chế, cơ sở vật chất và tài chính tại các cơ quan này.

Những điểm thay đổi đột phá trong cơ cấu tổ chức của Bộ Ngoại giao

So với các quy định trước đây tại Nghị định 28/2025/NĐ-CP, mô hình tổ chức của Bộ Ngoại giao theo Nghị định 306/2026/NĐ-CP thể hiện rõ chủ trương tinh gọn, nâng cao hiệu lực hiệu quả quản lý:

• Thành lập Vụ Ngoại giao đa phương và các vấn đề quốc tế: Đơn vị này được kiện toàn trên cơ sở chuyển đổi từ Vụ các Tổ chức quốc tế, mở rộng phạm vi và vai trò điều phối ngoại giao đa phương, thích ứng kịp thời với các cơ chế hợp tác toàn cầu như Liên Hợp Quốc, diễn đàn an ninh quốc tế và các thách thức an ninh phi truyền thống.
• Xác định rõ địa vị pháp lý Ủy ban Biên giới quốc gia: Quy định rõ ràng Ủy ban Biên giới quốc gia là Cục loại 1, bảo đảm thẩm quyền và cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ trong quản lý chủ quyền biên giới, lãnh thổ và biển đảo.
• Sắp xếp, tinh gọn các phòng trực thuộc các Vụ: Văn bản quy định cụ thể số lượng phòng tại 07 Vụ theo hướng tinh giản bộ máy trung gian:
  • Các vụ được tổ chức 03 phòng gồm: Vụ Tổ chức Cán bộ, Vụ Luật pháp và Điều ước quốc tế, Vụ Châu Âu, Vụ Châu Mỹ, Vụ Đông Bắc Á, Vụ Đông Nam Á - Nam Á - Nam Thái Bình Dương.
  • Vụ Trung Đông - Châu Phi được tổ chức 02 phòng.

Thẩm quyền ban hành quy định chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị

Theo Nghị định 306/2026/NĐ-CP, thẩm quyền phân công và quy định chi tiết bộ máy được giao cụ thể:

• Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thẩm quyền quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức cụ thể của các tổ chức hành chính (từ khoản 1 đến khoản 21) và các đơn vị sự nghiệp công lập được nêu tên (khoản 22, khoản 23 Điều 3).
• Bộ trưởng trình Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục quy định các đơn vị sự nghiệp công lập khác trực thuộc Bộ nhằm bảo đảm đồng bộ với quy định về tự chủ đơn vị sự nghiệp.

Cơ cấu tổ chức mới của Bộ Ngoại giao là bước tiến quan trọng, thể hiện cam kết đổi mới tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng kỳ vọng nâng tầm đối ngoại Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.