Trong nỗ lực hiện đại hóa nền hành chính công và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, ngành thuế Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử. Theo quy định mới nhất tại Luật Quản lý thuế 2025, toàn bộ các giao dịch trong lĩnh vực quản lý thuế sẽ được chuyển sang hình thức điện tử theo một lộ trình nghiêm ngặt, hướng tới mục tiêu hoàn thành toàn diện trước ngày 01/01/2027. Sự thay đổi này không chỉ mang lại sự tiện lợi, minh bạch cho người nộp thuế mà còn đặt ra những yêu cầu mới về hạ tầng công nghệ đối với cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Lộ trình điện tử hóa toàn diện trước ngày 01/01/2027

Cụ thể, tại khoan 4 Điều 52 Luật Quản lý thuế 2025 đã quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý:

Cơ quan thuế có trách nhiệm tổ chức xây dựng, nâng cấp và hoàn thiện hệ thống thông tin phục vụ việc thực hiện đầy đủ các giao dịch điện tử trong quản lý thuế. Việc áp dụng toàn bộ các hình thức giao dịch điện tử trong lĩnh vực quản lý thuế sẽ được thực hiện theo lộ trình do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định, bảo đảm hoàn thành trước ngày 01 tháng 01 năm 2027.

Quy định này đồng nghĩa với việc kể từ mốc thời gian trên, các phương thức nộp hồ sơ giấy truyền thống, giao dịch trực tiếp tại quầy sẽ dần được thay thế hoàn toàn bằng môi trường số. Người nộp thuế từ doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ cho đến các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đều sẽ thực hiện các thủ tục đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế hay miễn giảm thuế thông qua các nền tảng trực tuyến.

Hộ kinh doanh được tự động tạo lập tờ khai thuế

Một trong những điểm mới mang tính đột phá và nhân văn nhất của Luật Quản lý thuế 2025 là cơ chế hỗ trợ tối đa cho nhóm đối tượng yếu thế hơn về mặt công nghệ - đó là hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 13 Luật Quản lý thuế 2025:

Trường hợp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử, hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, Hệ thống thông tin quản lý thuế tự động tạo lập tờ khai thuế để hỗ trợ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong việc khai thuế và tính thuế trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử, cơ sở dữ liệu quản lý thuế và các nguồn cơ sở dữ liệu khác mà cơ quan thuế có được từ cơ quan nhà nước khác, tổ chức, cá nhân cung cấp.

Ví dụ thực tế: Một cửa hàng tạp hóa hoặc một quán cà phê tại Hà Nội khi bán hàng và xuất hóa đơn điện tử trực tiếp từ máy tính tiền (POS) có kết nối với cơ quan thuế, đến kỳ kê khai thuế, chủ cửa hàng sẽ không còn phải loay hoay cộng trừ doanh thu hay thuê dịch vụ kế toán bên ngoài. Hệ thống của cơ quan thuế sẽ tự động tổng hợp dữ liệu từ các hóa đơn đã xuất, tự động điền vào tờ khai thuế và tính ra số thuế phải nộp. Chủ hộ kinh doanh chỉ cần đăng nhập vào tài khoản thuế điện tử của mình, kiểm tra lại thông tin và nhấn nút xác nhận gửi đi. Điều này giúp tiết kiệm tối đa thời gian, chi phí và hạn chế tối đa các sai sót không đáng có.

Miễn thuế, giảm thuế và hoàn thuế tự động bằng AI và Big Data

Không dừng lại ở khâu kê khai, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được áp dụng sâu rộng vào các khâu giải quyết thủ tục hành chính thuế phức tạp như hoàn thuế hay miễn, giảm thuế. Đây vốn là những thủ tục thường tốn nhiều thời gian thẩm định và dễ phát sinh tiêu cực trong phương thức quản lý truyền thống.

Tại khoan 4 Điều 18 Luật Quản lý thuế 2025 quy định:

Cơ quan thuế triển khai việc hoàn thuế tự động trên cơ sở dữ liệu, tiêu chí quản lý rủi ro, quy trình xử lý tự động và bảo đảm an toàn thông tin. Cơ quan thuế có trách nhiệm triển khai việc hoàn thuế tự động theo từng giai đoạn, phù hợp với điều kiện thực tế, điều kiện về hạ tầng và ứng dụng công nghệ thông tin.

Đồng thời, thẩm quyền quyết định hoàn thuế đối với các trường hợp tự động này cũng được trao trực tiếp cho hệ thống công nghệ thông tin của cơ quan thuế quyết định (theo Điều 18 Luật Quản lý thuế 2025).

Tương tự, đối với công tác miễn thuế, giảm thuế, khoan 3 Điều 19 Luật Quản lý thuế 2025 cũng khẳng định:

Cơ quan thuế triển khai việc miễn thuế, giảm thuế tự động cho người nộp thuế trên cơ sở dữ liệu, tiêu chí quản lý rủi ro, quy trình xử lý tự động và bảo đảm an toàn thông tin.

Việc tự động hóa này dựa trên nền tảng phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống tiêu chí quản lý rủi ro nghiêm ngặt. Những doanh nghiệp, cá nhân có lịch sử tuân thủ pháp luật thuế tốt, số liệu rõ ràng, minh bạch sẽ được hệ thống tự động phê duyệt hoàn thuế hoặc miễn, giảm thuế trong tích tắc mà không cần sự can thiệp thủ công của công chức thuế. Điều này không chỉ đẩy nhanh tốc độ giải quyết hồ sơ, khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp mà còn triệt tiêu cơ hội nhũng nhiễu, gây khó khăn.

Người nộp thuế cần chuẩn bị những gì?

Để thích ứng tốt nhất với lộ trình điện tử hóa toàn diện trước ngày 01/01/2027, người nộp thuế cần chủ động thực hiện các bước chuẩn bị sau:

• Nâng cấp hạ tầng công nghệ: Các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần trang bị máy tính, kết nối internet ổn định và đặc biệt là các phần mềm quản lý bán hàng, máy tính tiền có khả năng kết nối, truyền dữ liệu hóa đơn điện tử trực tiếp đến cơ quan thuế.
• Trang bị chữ ký số (chứng thư số): Đây là công cụ bắt buộc để thực hiện ký số trên các tờ khai, chứng từ giao dịch điện tử, đảm bảo tính pháp lý của giao dịch trên môi trường mạng.
• Nâng cao năng lực số: Chủ doanh nghiệp, kế toán và cả các chủ hộ kinh doanh cần chủ động tham gia các lớp tập huấn, hướng dẫn của cơ quan thuế địa phương để làm quen với giao diện và quy trình thao tác trên Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế.

Chuyển đổi số ngành thuế là xu thế tất yếu và không thể đảo ngược. Việc chủ động tiếp cận và áp dụng sớm các hình thức giao dịch điện tử không chỉ giúp người nộp thuế tuân thủ đúng quy định của Luật Quản lý thuế 2025 mà còn là cơ hội để tối ưu hóa quy trình vận hành, nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.