Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XII đã chính thức thông qua Luật Kiểm toán độc lập 2011 (số 67/2011/QH12) vào ngày 29/03/2011. Đây là văn bản pháp lý có giá trị cao nhất từ trước đến nay điều chỉnh trực tiếp hoạt động kiểm toán độc lập, thay thế cho các nghị định mang tính chất tạm thời trước đó. Sự ra đời của đạo luật này không chỉ tạo lập khung pháp lý vững chắc mà còn thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc minh bạch hóa nền tài chính quốc gia.

Khung pháp lý cao nhất cho hoạt động kiểm toán độc lập

Trước khi Luật Kiểm toán độc lập 2011 được ban hành, hoạt động này chủ yếu được điều chỉnh bởi các Nghị định của Chính phủ. Việc nâng tầm lên thành Luật đã khẳng định vị thế của nghề kiểm toán trong nền kinh tế thị trường. Luật quy định một cách toàn diện từ nguyên tắc hoạt động, điều kiện thành lập doanh nghiệp đến các tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của các bên liên quan.

Nâng chuẩn điều kiện thành lập doanh nghiệp kiểm toán

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc siết chặt điều kiện thành lập công ty kiểm toán. Theo quy định tại Luật Kiểm toán độc lập 2011, các doanh nghiệp muốn kinh doanh dịch vụ này phải có tối thiểu 05 kiểm toán viên hành nghề. Đây là một bước tiến lớn so với quy định cũ chỉ yêu cầu 03 người, nhằm đảm bảo các doanh nghiệp có đủ nguồn lực và năng lực chuyên môn để thực hiện các cuộc kiểm toán phức tạp.

Phân định rõ chức danh và điều kiện hành nghề khắt khe

Luật đã đưa ra sự phân biệt rạch ròi giữa hai khái niệm: "kiểm toán viên" và "kiểm toán viên hành nghề".

• Kiểm toán viên: Là những người có Chứng chỉ kiểm toán viên, tốt nghiệp đại học chuyên ngành tài chính, ngân hàng, kế toán hoặc kiểm toán và đáp ứng các tiêu chuẩn về đạo đức, liêm khiết.
• Kiểm toán viên hành nghề: Đây là cấp độ cao hơn. Để trở thành kiểm toán viên hành nghề và có quyền ký báo cáo kiểm toán, cá nhân đó phải có ít nhất 36 tháng thực tế làm kiểm toán tại các doanh nghiệp kiểm toán và tham gia đầy đủ chương trình cập nhật kiến thức hàng năm.

Quy định này giúp loại bỏ tình trạng "chứng chỉ treo" và đảm bảo rằng những người trực tiếp chịu trách nhiệm về tính xác thực của báo cáo tài chính phải là những người có kinh nghiệm thực tiễn dày dặn.

Mở rộng đối tượng bắt buộc phải kiểm toán hàng năm

Nhằm tăng cường tính minh bạch, Luật Kiểm toán độc lập 2011 đã mở rộng danh sách các đơn vị bắt buộc phải được kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm, bao gồm:

• Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
• Các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính và doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm.
• Công ty đại chúng, tổ chức phát hành và kinh doanh chứng khoán.
• Doanh nghiệp nhà nước và các dự án quan trọng quốc gia sử dụng vốn ngân sách.

Những hành vi bị nghiêm cấm để đảm bảo tính liêm chính

Để bảo vệ tính khách quan của nghề nghiệp, Luật quy định 13 nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Đặc biệt, cấm kiểm toán viên hành nghề thực hiện dịch vụ với tư cách cá nhân hoặc làm việc cho hai tổ chức kiểm toán cùng lúc. Các hành vi giả mạo, cho thuê, cho mượn chứng chỉ cũng sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của pháp luật.

Các đạo luật quan trọng khác cùng được thông qua

Bên cạnh Luật Kiểm toán, tại phiên họp này, Quốc hội còn thông qua các văn bản quan trọng khác như:

• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự 2011 (số 65/2011/QH12).
• Luật Phòng, chống mua bán người 2011 (số 66/2011/QH12).
• Nghị quyết 60/2011/QH12 về việc thi hành các quy định sửa đổi của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Luật Kiểm toán độc lập 2011 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2012, hứa hẹn sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh và minh bạch hơn cho Việt Nam trong giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng.