Trong nỗ lực không ngừng nhằm minh bạch hóa thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Chính phủ đã ban hành Nghị định 37/2026/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025. Đây được xem là một trong những văn bản pháp lý quan trọng nhất đầu năm 2026, thiết lập một lộ trình chuyển đổi số và quản lý rủi ro hiện đại đối với mọi loại hàng hóa lưu thông trên thị trường Việt Nam.

Lộ trình 6 tháng chuyển tiếp: Đảm bảo tính liên tục cho doanh nghiệp

Một trong những lo ngại lớn nhất của cộng đồng doanh nghiệp khi có luật mới là sự đứt gãy trong quy trình sản xuất và kinh doanh. Để giải quyết vấn đề này, tại Điều 5 Nghị định 37/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã quy định rõ về giai đoạn chuyển tiếp. Cụ thể:

"1. Trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành, việc quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa tiếp tục thực hiện theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đã được ban hành, quy định pháp luật hiện hành có liên quan và Danh mục sản phẩm, hàng hóa đang áp dụng."

Quy định này cho phép các doanh nghiệp có đủ thời gian để rà soát lại hệ thống tiêu chuẩn nội bộ, cập nhật các quy trình kiểm soát chất lượng mới mà không làm gián đoạn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, đây cũng là "thời gian vàng" để các cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện bộ máy và các công cụ kiểm tra chuyên ngành theo tư duy quản lý rủi ro mới.

Danh mục hàng hóa rủi ro: Phải gắn mã HS và có hiệu lực từ 01/7/2026

Điểm mới mang tính đột phá của Nghị định lần này chính là yêu cầu về tính cụ thể và định danh hóa hàng hóa rủi ro. Không còn tình trạng danh mục chung chung gây khó khăn cho việc áp mã thuế và kiểm tra chuyên ngành, các sản phẩm có mức độ rủi ro trung bình và cao (nhóm 2) bắt buộc phải được định danh rõ ràng kèm theo mã số HS (Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa).

Theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 37/2026/NĐ-CP, các Bộ quản lý ngành, lĩnh vực có trách nhiệm rà soát, ban hành danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc phạm vi quản lý. Các danh mục này phải bảo đảm có hiệu lực thực hiện kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.

Việc gắn mã HS đồng nhất với danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu không chỉ giúp cơ quan Hải quan thực hiện thủ tục thông quan nhanh chóng mà còn giúp doanh nghiệp xác định chính xác các nghĩa vụ về kiểm tra chất lượng ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ.

Nguyên tắc xác định mức độ rủi ro: Dựa trên cơ sở khoa học

Nghị định 37/2026/NĐ-CP cũng lần đầu tiên luật hóa các nguyên tắc xác định mức độ rủi ro một cách chặt chẽ. Việc đưa một mặt hàng vào danh mục kiểm soát đặc biệt phải dựa trên các tiêu chí:

• Phân tích mối nguy: Đánh giá toàn diện các tác động tiêu cực có thể xảy ra đối với sức khỏe con người, động vật, thực vật, môi trường và an ninh quốc gia.
• Nguyên tắc ưu tiên mối nguy cao nhất: Trong trường hợp một sản phẩm tiềm ẩn nhiều loại mối nguy khác nhau, cơ quan quản lý phải căn cứ vào mối nguy có điểm rủi ro cao nhất để phân loại và áp dụng biện pháp quản lý tương ứng.
• Hồ sơ tham vấn đa bên: Việc ban hành danh mục phải đi kèm với báo cáo đánh giá rủi ro chi tiết, có sự tham gia đóng góp ý kiến của các tổ chức khoa học, hiệp hội ngành hàng và các chuyên gia độc lập.

Xóa bỏ tình trạng chồng chéo trong quản lý nhà nước

Để hiện thực hóa mục tiêu "một mặt hàng chỉ chịu sự quản lý của một đầu mối", Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi 2025 đã phân định rõ vai trò chủ trì của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đóng vai trò là cơ quan điều phối, giám sát việc xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), đảm bảo không có sự chồng chéo giữa các Bộ quản lý chuyên ngành. Điều này giúp cắt giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, khi họ chỉ cần thực hiện một lần thử nghiệm, một lần chứng nhận cho một sản phẩm để lưu thông trên toàn quốc.

Với lộ trình đã được xác lập rõ ràng, từ nay đến trước ngày 01/7/2026, các Bộ quản lý ngành sẽ phải chạy đua với thời gian để hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật, tạo ra một hành lang pháp lý an toàn, hiện đại cho hàng hóa Việt Nam tự tin vươn ra biển lớn.