Việc tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị từ cơ sở đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 21/CT-TTg năm 2026 về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố. Đây là bước đi quyết liệt nhằm chuẩn hóa và tinh gọn đội ngũ cán bộ ở cơ sở, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức lớn cho các địa phương trong việc giải quyết bài toán nhân sự.

Chốt hạn chót hoàn thành phương án tổng thể trước ngày 10/6/2026

Theo nội dung tại Chỉ thị 21/CT-TTg năm 2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải khẩn trương tổ chức rà soát toàn bộ hệ thống thôn, tổ dân phố trên địa bàn. Trên cơ sở đó, các địa phương phải xây dựng Phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố và báo cáo cấp ủy cùng cấp trước khi ban hành, đảm bảo hoàn thành toàn bộ quy trình này trước ngày 10/6/2026.

Phương án tổng thể này không chỉ đơn thuần là việc sáp nhập địa giới hành chính mà phải bao gồm các nội dung cốt lõi sau:

• Kiện toàn đội ngũ người hoạt động không chuyên trách tại các thôn, tổ dân phố sau khi thực hiện sắp xếp.
• Xây dựng và áp dụng các chính sách hỗ trợ theo đúng quy định của pháp luật.
• Giải quyết triệt để chế độ, chính sách cho những người không tiếp tục tham gia hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố sau khi sáp nhập.

Ngay sau khi phương án tổng thể được thông qua, Ủy ban nhân dân cấp xã có nhiệm vụ xây dựng Đề án chi tiết cho từng địa bàn, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của Nhân dân nhằm tạo sự đồng thuận cao nhất, trình Hội đồng nhân dân cấp xã thông qua trước ngày 30/6/2026.

Các địa phương khẩn trương họp bàn, lấy ý kiến nhân dân về phương án sáp nhập thôn, tổ dân phố (ảnh minh họa)

Số phận cán bộ không chuyên trách cấp xã: Kết thúc hoạt động trước 31/5/2026

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Chỉ thị 21/CT-TTg năm 2026 là mốc thời gian yêu cầu kết thúc hoạt động đối với người hoạt động không chuyên trách tại cấp xã trước ngày 31/5/2026. Đồng thời, các địa phương phải khẩn trương xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện phương án bố trí, sử dụng hoặc giải quyết chế độ, chính sách đối với đối tượng này, hoàn thành đồng bộ trước ngày 30/6/2026.

Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo rõ, phương án bố trí, sử dụng cán bộ phải gắn liền với yêu cầu cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Tinh thần này được quán triệt sâu sắc theo Chỉ thị 18/CT-TTg năm 2026 về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức chính quyền địa phương cấp xã, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Cụ thể:

• Ưu tiên tuyển dụng vào công chức, viên chức: Trên cơ sở chỉ tiêu biên chế được giao năm 2026, các địa phương chủ động lựa chọn, tiếp nhận vào làm công chức, viên chức cấp xã đối với những trường hợp có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ chuyên môn phù hợp, đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm mới.
• Áp dụng chế độ hợp đồng lao động: Thực hiện ký hợp đồng thực hiện nhiệm vụ công chức, viên chức đối với các vị trí thực sự cần thiết, nếu nhân sự đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định.
• Giải quyết chế độ thỏa đáng: Đối với các trường hợp không tiếp tục bố trí, sử dụng sau khi sắp xếp, chính quyền địa phương phải đảm bảo giải quyết đầy đủ, kịp thời các chế độ, chính sách hỗ trợ theo quy định, tránh để xảy ra khiếu nại, mất ổn định tình hình cơ sở.

Bảo đảm tính đặc thù văn hóa, lịch sử và an ninh quốc phòng

Bên cạnh mục tiêu tinh gọn bộ máy, Chỉ thị của Thủ tướng cũng nhấn mạnh việc sắp xếp thôn, tổ dân phố phải bảo đảm phù hợp với các tiêu chí, điều kiện quy định của Chính phủ và yêu cầu quản lý thực tế của địa phương khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

"Việc sắp xếp phải xem xét đầy đủ các yếu tố đặc thù về lịch sử, truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán, điều kiện địa lý tự nhiên, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và sự gắn kết cộng đồng dân cư. Đặc biệt lưu ý đối với các địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn có yếu tố tôn giáo, không thực hiện sáp nhập cơ học gây ảnh hưởng đến đời sống tinh thần và an ninh trật tự của nhân dân."

Song song với đó, công tác sắp xếp phải gắn liền với việc nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở, thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dân cư nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân trong kỷ nguyên mới.

Để đảm bảo tiến độ đề ra, Bộ Nội vụ và Văn phòng Chính phủ sẽ làm đầu mối tiếp nhận báo cáo định kỳ từ các địa phương vào thứ Sáu hàng tuần. Báo cáo tổng thể kết quả thực hiện sắp xếp trên cả nước phải được tổng hợp và trình Thủ tướng Chính phủ trước ngày 5/7/2026 để kịp thời báo cáo Ban Bí thư Trung ương Đảng.