Trong những năm gần đây, khái niệm "OCOP" đã trở nên quen thuộc với người tiêu dùng Việt Nam qua những nhãn dán "sao" trên các bao bì nông sản, thực phẩm chất lượng cao. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản chất và những tiêu chuẩn khắt khe đằng sau những chứng nhận này.

OCOP là gì? Sứ mệnh nâng tầm giá trị bản sắc Việt

OCOP là viết tắt của cụm từ tiếng Anh "One Commune One Product", dịch sang tiếng Việt là Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm". Đây là chương trình phát triển kinh tế khu vực nông thôn theo hướng phát huy nội lực và gia tăng giá trị, được Chính phủ phê duyệt triển khai giai đoạn 2021-2025 tại Quyết định 919/QĐ-TTg năm 2022.

Sản phẩm OCOP không chỉ đơn thuần là hàng hóa, mà còn là đại diện cho văn hóa, trí tuệ và niềm tự hào của mỗi địa phương. Mục tiêu cốt lõi của chương trình là khơi dậy tiềm năng của các làng nghề, đặc sản vùng miền để tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh cao trên thị trường trong và ngoài nước.

Phân loại 6 nhóm sản phẩm OCOP theo quy định mới nhất

Theo Quyết định 148/QĐ-TTg năm 2023, các sản phẩm tham gia chương trình được chia thành 6 nhóm chính:

• Nhóm thực phẩm: Bao gồm nông sản tươi sống, thực phẩm sơ chế và chế biến (như gạo, trà, cà phê, gia vị...).
• Nhóm đồ uống: Gồm đồ uống có cồn và đồ uống không cồn (nước khoáng, nước trái cây...).
• Nhóm dược liệu: Các sản phẩm từ thảo dược, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm từ thiên nhiên.
• Nhóm thủ công mỹ nghệ: Đồ trang trí, gia dụng, vải vóc, sản phẩm may mặc truyền thống.
• Nhóm sinh vật cảnh: Hoa, cây cảnh, động vật cảnh.
• Nhóm dịch vụ du lịch: Du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và các điểm du lịch địa phương.

Bộ tiêu chí đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP: Từ 1 sao đến 5 sao

Để được gắn sao OCOP, sản phẩm phải trải qua quy trình đánh giá nghiêm ngặt dựa trên 3 nhóm tiêu chí chính:

1. Đánh giá về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng (40 điểm): Tập trung vào nguồn gốc nguyên liệu địa phương, sử dụng lao động tại chỗ và hiệu quả kinh doanh.
2. Đánh giá về khả năng tiếp thị (25 điểm): Xem xét câu chuyện sản phẩm, bao bì, nhãn mác và hệ thống phân phối.
3. Đánh giá về chất lượng sản phẩm (35 điểm): Kiểm tra các chỉ tiêu cảm quan, dinh dưỡng, an toàn thực phẩm và các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

Kết quả đánh giá sẽ quyết định thứ hạng của sản phẩm:

"- Hạng 5 sao: Tổng điểm trung bình đạt từ 90 đến 100 điểm, là sản phẩm đặc trưng, tiêu chuẩn chất lượng cao, hội đủ điều kiện để xuất khẩu.
- Hạng 4 sao: Tổng điểm trung bình đạt từ 70 đến dưới 90 điểm, là sản phẩm đặc trưng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tiếp cận thị trường tốt.
- Hạng 3 sao: Tổng điểm trung bình đạt từ 50 đến dưới 70 điểm, là sản phẩm đặc thù, có tiềm năng nâng cấp lên 4 sao."

Đáng chú ý, tại Quyết định 1489/QĐ-TTg năm 2025, Chính phủ đã có những điều chỉnh quan trọng về quy trình đánh giá nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể nhưng vẫn đảm bảo tính minh bạch và chất lượng.

Lợi ích "kép" khi tham gia chương trình OCOP

Tham gia OCOP không chỉ là việc lấy một tấm bằng chứng nhận, mà là một quá trình chuyển đổi tư duy sản xuất. Đối với doanh nghiệp và hợp tác xã, đây là cơ hội để chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường thông qua các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia.

Đối với người tiêu dùng, nhãn hiệu OCOP là bảo chứng cho chất lượng, an toàn và nguồn gốc rõ ràng. Khi mua một sản phẩm OCOP, người tiêu dùng đang trực tiếp đóng góp vào việc bảo tồn văn hóa địa phương và cải thiện đời sống cho người nông dân tại các vùng nông thôn.

Lời kết

Chương trình OCOP chính là chìa khóa để nông sản Việt thoát khỏi cảnh "được mùa mất giá", hướng tới sự phát triển bền vững. Việc nắm vững các tiêu chí tại Quyết định 148/QĐ-TTg và các văn bản sửa đổi là bước đi đầu tiên để các chủ thể đưa đặc sản quê hương vươn xa.