Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) luôn là tâm điểm chú ý của hàng triệu người lao động Việt Nam. Với việc Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức được thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, cánh cửa rút BHXH một lần đang dần khép lại với một số nhóm đối tượng, nhưng đồng thời cũng mở ra những quyền lợi mới nhân văn hơn cho những trường hợp đặc biệt.

1. 'Siết' điều kiện rút BHXH một lần: Ai sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp?

Thay đổi lớn nhất và gây xôn xao nhất chính là quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 70 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Theo đó, cơ hội rút BHXH một lần sau 12 tháng nghỉ việc chỉ còn dành cho những người lao động đã bắt đầu tham gia BHXH trước ngày Luật này có hiệu lực (trước 01/7/2025).

Điều này có nghĩa là: Những người lao động bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 01/7/2025 trở đi sẽ KHÔNG còn được rút BHXH một lần theo diện 'nghỉ việc sau 12 tháng' như hiện nay. Thay vào đó, họ chỉ được rút trong các trường hợp đặc biệt như:

• Đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH và không tiếp tục tham gia.
• Ra nước ngoài để định cư hợp pháp.
• Mắc các bệnh nguy hiểm đến tính mạng theo danh mục của Bộ Y tế (ung thư, bại liệt, AIDS...).

Đây là nỗ lực của Nhà nước nhằm hướng tới mục tiêu an sinh lâu dài, đảm bảo người lao động có lương hưu khi về già thay vì tiêu dùng hết số tiền tích lũy khi còn trẻ.

2. Tin vui: Bổ sung thêm 2 nhóm đối tượng được ưu tiên rút BHXH một lần

Bên cạnh việc siết chặt điều kiện chung, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng thể hiện tính nhân văn sâu sắc khi bổ sung thêm 02 nhóm đối tượng yếu thế được phép rút BHXH một lần bất cứ khi nào có nhu cầu, quy định tại Điều 102:

• Người có mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
• Người khuyết tật đặc biệt nặng.

Việc bổ sung này giúp những người không may gặp biến cố lớn về sức khỏe hoặc có khiếm khuyết cơ thể nghiêm trọng có thêm nguồn tài chính tức thời để trang trải cuộc sống và điều trị bệnh tật.

3. Thay đổi danh mục bệnh lý và mức hưởng từ 01/7/2025

Một điểm đáng lưu ý khác là sự thay đổi trong danh mục bệnh lý được rút BHXH một lần. So với Luật Bảo hiểm xã hội 2014, quy định mới đã loại bỏ 'bệnh phong' ra khỏi danh sách các bệnh được rút BHXH một lần ngay lập tức (do y học hiện đại đã có thể kiểm soát tốt căn bệnh này). Đồng thời, thuật ngữ 'xơ gan cổ chướng' được thay thế bằng 'xơ gan mất bù' để phù hợp hơn với thuật ngữ chuyên môn y khoa hiện đại.

Về mức hưởng, cách tính cơ bản vẫn giữ nguyên như quy định cũ để đảm bảo quyền lợi cho người lao động:

- 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng trước năm 2014.
- 02 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi.

Đặc biệt, Luật mới làm rõ quy tắc tính tháng lẻ: Nếu thời gian đóng có cả trước và sau năm 2014 mà giai đoạn trước 2014 có tháng lẻ, số tháng lẻ đó sẽ được chuyển sang giai đoạn sau 2014 để tính mức hưởng có lợi nhất cho người lao động.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc rút BHXH một lần có thể giải quyết khó khăn tài chính trước mắt, nhưng sẽ khiến người lao động mất đi cơ hội hưởng lương hưu và thẻ bảo hiểm y tế miễn phí khi về già. Với những thay đổi từ năm 2025, người lao động cần cân nhắc thật kỹ giữa lợi ích ngắn hạn và an sinh dài hạn. Nếu chưa thực sự cấp bách, việc bảo lưu thời gian đóng để cộng dồn sau này luôn là phương án tối ưu nhất.