Trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu hướng tất yếu, khái niệm Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã chính thức được luật hóa tại Việt Nam. Đây không còn là lời kêu gọi tự nguyện mà là nghĩa vụ bắt buộc đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất và nhập khẩu. Việc lơ là hoặc thực hiện không đúng quy định có thể dẫn đến những khoản phạt hành chính lên tới hàng tỷ đồng.

EPR là gì và ai phải chịu trách nhiệm?

Theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020, cụ thể là tại Điều 54 và Điều 55, trách nhiệm của nhà sản xuất được chia làm hai nhóm chính:

• Trách nhiệm tái chế: Áp dụng cho các sản phẩm, bao bì có giá trị tái chế. Doanh nghiệp có thể tự tổ chức tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam.
• Trách nhiệm xử lý chất thải: Áp dụng cho các sản phẩm, bao bì chứa chất độc hại, khó tái chế. Trong trường hợp này, doanh nghiệp bắt buộc phải đóng góp tài chính để hỗ trợ thu gom và xử lý.

Mức đóng góp tài chính được tính toán như thế nào?

Nhiều doanh nghiệp băn khoăn về số tiền phải nộp khi lựa chọn hình thức đóng góp tài chính. Căn cứ Nghị định 08/2022/NĐ-CP, số tiền này được xác định dựa trên công thức:

F = R x V x Fs

Trong đó, R là tỷ lệ tái chế bắt buộc, V là khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường và Fs là định mức chi phí tái chế. Việc kê khai và nộp tiền phải được thực hiện trước ngày 31/03 và 20/04 hằng năm. Sự minh bạch trong số liệu là yếu tố then chốt để tránh các rắc rối pháp lý sau này.

Chế tài xử phạt: Không chỉ là nhắc nhở

Nếu như trước đây các vi phạm về môi trường thường chỉ dừng lại ở mức nhắc nhở hoặc phạt nhẹ, thì nay Nghị định 45/2022/NĐ-CP đã thiết lập một khung hình phạt cực kỳ nghiêm khắc tại Điều 32 và Điều 33:

• Phạt từ 850 triệu đến 1 tỷ đồng: Đối với hành vi không đăng ký kế hoạch tái chế hoặc không báo cáo kết quả tái chế đúng thời hạn.
• Phạt từ 900 triệu đến 1 tỷ đồng: Đối với hành vi không thực hiện trách nhiệm tái chế hoặc chậm nộp tiền đóng góp quá 91 ngày.
• Biện pháp khắc phục: Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp buộc phải nộp đủ số tiền còn thiếu vào Quỹ Bảo vệ môi trường và công khai thông tin vi phạm.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Để thích ứng với quy định EPR, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu bao bì chính xác ngay từ khâu sản xuất. Việc lựa chọn đơn vị tái chế có đủ năng lực hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính đúng hạn không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được những khoản phạt khổng lồ mà còn xây dựng hình ảnh thương hiệu bền vững trong mắt người tiêu dùng.