Năm 2022 đánh dấu bước ngoặt lớn trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia với việc đẩy mạnh cấp thẻ Căn cước công dân (CCCD) gắn chip. Không chỉ đơn thuần là một tấm thẻ định danh, CCCD gắn chip còn là "chìa khóa" để người dân tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến hiện đại. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện lợi là những quy định bắt buộc về việc chuyển đổi mà nếu lơ là, người dân có thể đối mặt với mức phạt hành chính không đáng có.

1. 8 trường hợp đang dùng CCCD (mã vạch hoặc không chip) phải đổi ngay

Dù bạn đã sở hữu thẻ CCCD mã vạch, nhưng theo quy định tại Luật Căn cước công dân 2014, có những cột mốc và tình huống bắt buộc bạn phải thực hiện thủ tục đổi hoặc cấp lại thẻ mới gắn chip điện tử. Cụ thể, theo Điều 21 và Điều 23 của Luật này, 08 trường hợp đó bao gồm:

• Độ tuổi bắt buộc: Khi công dân đủ 25 tuổi, đủ 40 tuổi và đủ 60 tuổi. Đây là quy định nhằm cập nhật đặc điểm nhận dạng theo thời gian.
• Thẻ bị hư hỏng: Các trường hợp thẻ bị gãy, bong tróc lớp màng, hoặc chip điện tử bị hỏng không thể quét dữ liệu.
• Thay đổi thông tin hộ tịch: Thay đổi họ, chữ đệm, tên hoặc ngày, tháng, năm sinh so với thông tin trên thẻ cũ.
• Thay đổi nhận dạng: Công dân có sự thay đổi lớn về ngoại hình do phẫu thuật thẩm mỹ, tai nạn hoặc các yếu tố khác khiến việc đối chiếu nhận dạng gặp khó khăn.
• Xác định lại giới tính, quê quán: Khi có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc thay đổi các thông tin cốt lõi này.
• Sai sót thông tin: Phát hiện các lỗi in ấn hoặc sai lệch dữ liệu so với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
• Bị mất thẻ: Trường hợp này bắt buộc phải làm thủ tục cấp lại để đảm bảo quyền lợi cá nhân và an ninh thông tin.
• Trở lại quốc tịch Việt Nam: Dành cho những người trước đó đã thôi quốc tịch và nay được cấp lại theo quy định pháp luật.

2. 6 trường hợp đang dùng Chứng minh nhân dân (9 số và 12 số) phải chuyển đổi

Đối với những công dân vẫn đang sử dụng Chứng minh nhân dân (CMND) cũ, căn cứ theo Điều 5 Nghị định 05/1999/NĐ-CP, lộ trình thay thế sang CCCD gắn chip là bắt buộc nếu thuộc các trường hợp sau:

• Hết hạn sử dụng: CMND có thời hạn 15 năm kể từ ngày cấp. Nếu thẻ của bạn đã quá thời hạn này, nó không còn giá trị pháp lý trong các giao dịch.
• Hư hỏng nặng: Thẻ bị mờ số, mờ ảnh, rách nát hoặc không còn nguyên vẹn.
• Thay đổi thông tin cá nhân: Thay đổi họ tên, ngày sinh hoặc các thông tin định danh khác.
• Thay đổi nơi thường trú: Khi công dân chuyển hộ khẩu ra ngoài phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi cấp CMND cũ.
• Thay đổi đặc điểm nhận dạng: Tương tự như CCCD, việc thay đổi diện mạo cần được cập nhật trên giấy tờ tùy thân.
• Mất CMND: Cần làm thủ tục cấp mới sang CCCD gắn chip thay vì cấp lại CMND cũ.

3. Mức phạt mới từ năm 2022: Đừng để "mất tiền oan"

Một điểm cực kỳ quan trọng mà người dân cần lưu ý là từ ngày 01/01/2022, Nghị định 144/2021/NĐ-CP đã chính thức có hiệu lực, thay thế cho Nghị định 167/2013/NĐ-CP trước đây. Tại khoản 1 Điều 10 của Nghị định này quy định rõ:

"1. Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
...
b) Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về cấp, đổi, cấp lại thẻ Căn cước công dân;"

Như vậy, nếu bạn thuộc 1 trong 14 trường hợp nêu trên mà không chủ động đi đổi sang thẻ CCCD gắn chip, bạn có thể bị xử phạt lên đến 500.000 đồng. Đây là mức phạt tăng đáng kể so với quy định cũ, nhằm siết chặt quản lý dân cư và thúc đẩy tiến độ số hóa.

4. Quyền lợi đặc biệt khi đổi thẻ trong nửa đầu năm 2022

Để hỗ trợ người dân trong bối cảnh phục hồi sau dịch bệnh, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 120/2021/TT-BTC. Theo đó, từ ngày 01/01/2022 đến hết ngày 30/06/2022, mức lệ phí cấp CCCD được giảm 50% so với mức quy định tại Thông tư 59/2019/TT-BTC.

Cụ thể mức phí ưu đãi:

• Chuyển từ CMND 9 số, 12 số sang CCCD: 15.000 đồng/thẻ.
• Đổi thẻ CCCD khi bị hư hỏng, thay đổi thông tin: 25.000 đồng/thẻ.
• Cấp lại thẻ khi bị mất: 35.000 đồng/thẻ.

Bên cạnh đó, theo Quyết định 06/QĐ-TTg (Đề án 06), trong năm 2022, thẻ CCCD gắn chip sẽ dần thay thế các loại giấy tờ như thẻ Bảo hiểm y tế, Giấy phép lái xe... giúp người dân tối giản hóa ví tiền và các thủ tục hành chính rườm rà.

5. Cách kiểm tra tình trạng cấp thẻ nhanh chóng

Nếu bạn đã làm thủ tục nhưng chờ đợi lâu chưa nhận được thẻ, đừng quá lo lắng. Bộ Công an đã triển khai hệ thống tổng đài hỗ trợ 1900.0368 hoạt động từ thứ 2 đến thứ 6 hàng tuần. Bạn chỉ cần nhấn phím 4 để nghe thông tin về tình trạng cấp thẻ của mình. Ngoài ra, việc tra cứu qua ứng dụng VNEID hoặc Cổng dịch vụ công quốc gia cũng là những lựa chọn hiện đại và chính xác.

Việc chủ động đổi sang Căn cước công dân gắn chip không chỉ là tuân thủ pháp luật để tránh bị phạt, mà còn là cách để mỗi công dân bảo vệ quyền lợi của chính mình trong kỷ nguyên số hóa đang diễn ra mạnh mẽ.