Trong nỗ lực tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại các địa bàn chiến lược, Ban Chỉ đạo thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính đã đưa ra những định hướng mang tính đột phá. Theo đó, mô hình "đặc khu" sẽ được áp dụng cho các huyện đảo và thành phố đảo, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử tổ chức chính quyền địa phương tại Việt Nam.

Chuyển đổi mô hình huyện đảo thành đặc khu: Những cái tên nằm trong danh sách

Tại Công văn 03/CV-BCĐ, cấp có thẩm quyền đã xác định rõ lộ trình chuyển đổi đối với các đơn vị hành chính hải đảo. Cụ thể, Thành phố Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) cùng 11 huyện đảo hiện nay sẽ được định hướng chuyển thành các đặc khu hành chính. Danh sách này bao gồm những địa danh có vị trí đặc biệt quan trọng về an ninh, quốc phòng và kinh tế biển:

• Quảng Ninh: Huyện đảo Vân Đồn, Cô Tô.
• Hải Phòng: Huyện đảo Cát Hải, Bạch Long Vĩ.
• Khánh Hòa: Huyện đảo Trường Sa.
• Đà Nẵng: Huyện đảo Hoàng Sa.
• Bình Thuận: Huyện đảo Phú Quý.
• Kiên Giang: Huyện đảo Kiên Hải.
• Quảng Trị: Huyện đảo Cồn Cỏ.
• Quảng Ngãi: Huyện đảo Lý Sơn.
• Bà Rịa - Vũng Tàu: Huyện đảo Côn Đảo.

Xóa bỏ cấp xã tại các huyện đảo: Tinh gọn hay thách thức quản lý?

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong định hướng lần này là việc kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp xã (nếu còn) thuộc các huyện đảo và thành phố đảo khi chuyển sang mô hình đặc khu. Điều này đồng nghĩa với việc chính quyền địa phương sẽ được tổ chức theo mô hình tinh gọn hơn, giảm bớt các tầng nấc trung gian.

Việc xây dựng phương án chuyển nguyên trạng các đơn vị này thành đặc khu yêu cầu các địa phương phải lưu ý kỹ trong quá trình lập Đề án sắp xếp đơn vị hành chính. Mục tiêu cốt lõi là tạo ra một cơ chế quản lý linh hoạt, phù hợp với đặc thù của vùng biển đảo, nơi mà khoảng cách địa lý và điều kiện tự nhiên thường gây khó khăn cho mô hình hành chính truyền thống.

Trường hợp đặc biệt của Kiên Giang: Thành lập huyện mới Thổ Châu

Riêng đối với tỉnh Kiên Giang, định hướng có sự điều chỉnh cụ thể để phù hợp với thực tế phát triển. Cấp có thẩm quyền đã đồng ý tách xã Thổ Châu khỏi thành phố Phú Quốc để thành lập một huyện riêng biệt. Theo đó, tỉnh Kiên Giang sẽ hướng tới việc xây dựng phương án thành lập hai đặc khu song song là Phú Quốc và Thổ Châu.

Căn cứ pháp lý và lộ trình thực hiện

Việc sắp xếp này được thực hiện dựa trên các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Các căn cứ pháp lý quan trọng bao gồm:

"Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023 - 2030 phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch tỉnh, quy hoạch tổng thể đơn vị hành chính, quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn hoặc các quy hoạch khác có liên quan."

Người dân và các cấp chính quyền cần nắm vững quy định tại Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 và Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 để triển khai thực hiện đúng lộ trình, đảm bảo tính ổn định và phát triển bền vững của các vùng hải đảo tiền tiêu của Tổ quốc.