Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, việc tối ưu hóa nguồn lực đầu tư công trở thành nhiệm vụ then chốt để thúc đẩy hạ tầng và an sinh xã hội. Ngày 20/04/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Quyết định 18/2026/QĐ-TTg quy định về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước giai đoạn 2026-2030.

Văn bản này không chỉ là sự cụ thể hóa các quy định tại Luật Đầu tư công 2024 và Luật Ngân sách nhà nước 2025, mà còn là hướng dẫn chi tiết cho Nghị quyết 70/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Nguyên tắc cốt lõi: Minh bạch, công bằng và hiệu quả

Theo quy định mới, việc phân bổ vốn đầu tư công phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc nhằm tránh tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí. Tổng vốn được phân bổ cho mỗi địa phương sẽ phụ thuộc trực tiếp vào tổng số điểm mà địa phương đó đạt được thông qua 5 nhóm tiêu chí chính:

• Tiêu chí dân số: Bao gồm quy mô dân số trung bình và số người dân tộc thiểu số.
• Tiêu chí trình độ phát triển: Căn cứ vào số thu nội địa và tỷ lệ hộ nghèo đa chiều.
• Tiêu chí diện tích: Tính toán dựa trên diện tích đất tự nhiên và tỷ lệ che phủ rừng.
• Tiêu chí đơn vị hành chính: Số lượng đơn vị hành chính cấp xã, đặc biệt là các xã vùng sâu, vùng xa.
• Tiêu chí bổ sung: Các yếu tố đặc thù theo vùng miền hoặc cơ chế riêng theo Nghị quyết của Quốc hội.

Chi tiết cách tính điểm theo quy mô dân số

Dân số luôn là yếu tố hàng đầu phản ánh nhu cầu về hạ tầng cơ bản. Quyết định 18/2026/QĐ-TTg quy định mức điểm tăng dần nhưng có sự điều tiết để đảm bảo các tỉnh ít dân vẫn có đủ nguồn lực tối thiểu:

Đặc biệt, để hỗ trợ các vùng đồng bào dân tộc, cứ mỗi 100.000 người dân tộc thiểu số, địa phương sẽ được cộng thêm 1 điểm vào tổng quỹ điểm phân bổ.

Đánh giá trình độ phát triển qua năng lực tài chính

Một điểm mới đáng chú ý là việc chấm điểm dựa trên số thu nội địa (loại trừ thu từ đất và xổ số kiến thiết). Điều này nhằm khuyến khích các địa phương tự chủ ngân sách nhưng cũng đảm bảo hỗ trợ các tỉnh còn khó khăn:

Cơ chế này cho thấy sự ưu tiên rõ rệt cho các địa phương có nguồn thu thấp, giúp họ có thêm nguồn lực để bứt phá về hạ tầng trong giai đoạn 2026-2030.

Ưu tiên bảo vệ môi trường và phát triển vùng chiến lược

Lần đầu tiên, yếu tố môi trường được nhấn mạnh rõ nét thông qua tỷ lệ che phủ rừng. Các địa phương giữ rừng tốt sẽ có lợi thế lớn trong việc nhận vốn đầu tư:

• Tỷ lệ che phủ rừng đến 10%: 1 điểm.
• Tỷ lệ từ 10% đến 50%: 2 điểm.
• Tỷ lệ trên 50%: 4 điểm.

Bên cạnh đó, định hướng ưu tiên phát triển vùng khó khăn hoặc vùng có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh cũng được thể hiện qua mức điểm bổ sung theo vùng:

Lời kết và định hướng cho giai đoạn 2026-2030

Việc ban hành Quyết định 18/2026/QĐ-TTg là bước đi quan trọng để cụ thể hóa kế hoạch đầu tư công trung hạn. Với công thức tính toán minh bạch (Tổng vốn = Tổng điểm x Mức vốn bình quân/điểm), các địa phương hoàn toàn có thể chủ động dự toán nguồn lực của mình.

Chính phủ yêu cầu các địa phương phải sử dụng nguồn vốn này một cách tập trung, ưu tiên các dự án liên vùng, có tính lan tỏa cao và đảm bảo đủ vốn đối ứng cho các chương trình sử dụng vốn ODA. Kế hoạch vốn giai đoạn này dự kiến tăng bình quân khoảng 10% so với giai đoạn trước, mở ra cơ hội lớn cho sự phát triển đồng bộ trên cả nước.