Đề xuất mới nhất của Bộ Tài chính đang khiến thị trường nước giải khát chao đảo khi mặt hàng nước ngọt có thể phải chịu mức thuế tiêu thụ đặc biệt 10% cùng với việc tăng thuế giá trị gia tăng lên 12%. Đây được xem là một đòn bẩy tài chính mạnh mẽ nhằm thay đổi thói quen tiêu dùng, nhưng cũng vấp phải không ít ý kiến trái chiều về tính hiệu quả thực tế.

Mỗi lon nước ngọt có thể tăng giá thêm 12% từ năm 2019

Trong dự thảo Luật sửa đổi một số điều của các luật thuế (bao gồm Luật Thuế giá trị gia tăng 2008, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2008 và các luật thuế khác), Bộ Tài chính đã chính thức đề xuất đưa nước giải khát có đường vào diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt với mức thuế suất 10%.

Đáng chú ý, đề xuất này không chỉ dừng lại ở thuế tiêu thụ đặc biệt. Bộ còn muốn nâng mức thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với mặt hàng này từ 10% lên 12%. Theo tính toán sơ bộ, nếu đề xuất này được thông qua và áp dụng từ năm 2019, giá thành mỗi lon nước ngọt trên thị trường sẽ tăng thêm khoảng 12% do tác động cộng dồn của các loại thuế.

Phạm vi áp dụng của đề xuất này cực kỳ rộng, bao gồm tất cả các loại nước giải khát có đường như: nước ngọt có ga, nước ngọt không ga, nước tăng lực, nước trà, cà phê uống liền và cả nước ép trái cây có pha thêm đường (chỉ trừ các sản phẩm sữa).

Lý lẽ của Bộ Tài chính: Đánh thuế để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Giải trình về lý do đưa ra mức thuế "mạnh tay" này, Bộ Tài chính dẫn chứng số liệu cho thấy tỷ lệ người trưởng thành bị thừa cân, béo phì tại Việt Nam đang có xu hướng tăng nhanh, hiện chiếm khoảng 25% dân số. Việc tiêu thụ quá nhiều đồ uống có đường được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng này, kéo theo các bệnh không lây nhiễm như tiểu đường, tim mạch.

Theo quy định tại Điều 2 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2008 hiện hành, nước ngọt chưa nằm trong danh mục đối tượng chịu thuế. Việc bổ sung mặt hàng này vào diện chịu thuế được kỳ vọng sẽ làm giảm mức tiêu thụ, từ đó gián tiếp bảo vệ sức khỏe người dân theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Chuyên gia phản biện: Thuế có thực sự trị được bệnh béo phì?

Mặc dù mục tiêu bảo vệ sức khỏe là rất nhân văn, nhưng phương pháp dùng thuế để chống béo phì lại đang gây ra một cuộc tranh luận nảy lửa. Nhiều chuyên gia kinh tế và đại diện các hiệp hội doanh nghiệp cho rằng, béo phì là hệ quả của nhiều yếu tố như chế độ dinh dưỡng tổng thể, lối sống ít vận động, chứ không chỉ riêng nước ngọt.

Các luận điểm phản biện chính bao gồm:

• Tính công bằng: Tại sao chỉ đánh thuế nước ngọt mà không đánh thuế các thực phẩm giàu năng lượng khác cũng gây béo phì như đồ ăn nhanh, bánh kẹo?
• Hiệu quả thực tế: Kinh nghiệm từ một số quốc gia đã áp thuế nước ngọt cho thấy tỷ lệ béo phì không giảm đáng kể, người tiêu dùng có xu hướng chuyển sang các loại thực phẩm rẻ tiền hơn nhưng vẫn chứa nhiều đường.
• Gánh nặng cho người thu nhập thấp: Việc tăng giá nước ngọt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của đại bộ phận người lao động bình dân, những người thường xuyên sử dụng các loại nước giải khát giá rẻ để giải nhiệt.

Thay vì đánh thuế cao, một số chuyên gia đề xuất nên tập trung vào việc kiểm soát hàm lượng đường lỏng (HFCS) trong sản xuất hoặc tăng cường giáo dục cộng đồng về dinh dưỡng. Việc áp thuế chồng thuế trong bối cảnh hiện nay cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh gây sốc cho thị trường và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư của các doanh nghiệp ngành đồ uống.

Hiện tại, dự thảo vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến rộng rãi. Liệu lon nước ngọt có thực sự trở thành mặt hàng "xa xỉ" với mức thuế tiêu thụ đặc biệt hay không vẫn còn là câu hỏi chờ đợi sự quyết định cuối cùng từ các cơ quan lập pháp.

Hệ thống Pháp luật