Hoạt động nhập khẩu hóa chất luôn là một trong những lĩnh vực chịu sự quản lý nghiêm ngặt nhất của cơ quan nhà nước do tính chất đặc thù và những rủi ro tiềm ẩn đối với an toàn, sức khỏe con người và môi trường. Mới đây, Cục Giám sát quản lý về Hải quan (Tổng cục Hải quan) đã ban hành Công văn số 16292/CHQ-GSQL gửi Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) nhằm làm rõ các vướng mắc liên quan đến yêu cầu khai báo chi tiết thành phần hóa chất khi làm thủ tục thông quan.

Bối cảnh tranh chấp về yêu cầu khai báo 100% thành phần hóa chất

Trước đó, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) đã gửi Công văn số USABC-HN-20260319-01 phản ánh về việc một số chi cục hải quan địa phương đột ngột yêu cầu doanh nghiệp nhập khẩu phải khai báo chi tiết 100% thông tin về hóa chất (bao gồm mã CAS, hàm lượng phần trăm từng thành phần...) mới đủ điều kiện thông quan. Theo phản ánh của các doanh nghiệp, yêu cầu này trước đây chỉ áp dụng ngẫu nhiên hoặc theo từng thời điểm kiểm tra rủi ro, nhưng nay lại có xu hướng trở thành quy định bắt buộc tại một số khu vực cảng biển và cửa khẩu lớn.

Điều này gây ra không ít lo ngại cho các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt là vấn đề bảo mật công thức thương mại và bí mật công nghệ sản xuất – vốn là tài sản sống còn của các doanh nghiệp ngành hóa chất.

Căn cứ pháp lý của việc yêu cầu khai báo chi tiết

Để giải quyết thấu đáo vướng mắc này, Cục Giám sát quản lý về Hải quan đã đối chiếu trực tiếp với các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là hệ thống văn bản mới có hiệu lực từ đầu năm 2026 bao gồm Luật Hóa chất 2025, Nghị định 24/2026/NĐ-CP và Nghị định 26/2026/NĐ-CP.

Theo quy định tại Luật Hải quan 2014, người khai hải quan có trách nhiệm mô tả rõ tên hàng, thành phần, hàm lượng, tính chất lý hóa của hàng hóa để làm căn cứ xác định mã số hàng hóa (mã HS), áp dụng chính sách quản lý chuyên ngành và chính sách thuế phù hợp. Cục Hải quan khẳng định cơ quan này không tự ý ban hành thêm bất kỳ thủ tục hành chính hay yêu cầu nộp thêm chứng từ nào ngoài bộ hồ sơ hải quan tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, trong quá trình kiểm tra hồ sơ hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa, nếu thông tin khai báo trên tờ khai chưa đầy đủ hoặc chưa đủ cơ sở để xác định chính xác bản chất hàng hóa, công chức hải quan hoàn toàn có quyền yêu cầu người khai hải quan cung cấp bổ sung tài liệu kỹ thuật và các chứng từ liên quan.

Phân tích mẫu hóa chất nhập khẩu tại phòng thí nghiệm chuyên dụng (ảnh minh họa)

Hai trường hợp bắt buộc phải cung cấp thông tin chi tiết về thành phần

Đối với mặt hàng hóa chất, việc cung cấp thông tin bổ sung đặc biệt cần thiết và trở thành bắt buộc trong hai trường hợp cụ thể sau:

• Trường hợp 1: Nghi ngờ thuộc danh mục cấm hoặc kiểm soát đặc biệt. Khi hồ sơ hải quan chưa thể hiện rõ thành phần cấu tạo để xác định hàng hóa có thuộc danh mục hóa chất cấm, hóa chất cần kiểm soát đặc biệt hoặc hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện theo quy định tại Nghị định 24/2026/NĐ-CP hay không.
• Trường hợp 2: Xác định điều kiện miễn trừ giấy phép. Khi cơ quan hải quan cần thông tin về nồng độ, hàm lượng hóa chất để xác định điều kiện miễn giấy phép hoặc giấy chứng nhận theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Cụ thể, các ngưỡng giới hạn hàm lượng như 0,1%, 1%, 5% quy định tại Nghị định 26/2026/NĐ-CP là căn cứ cốt lõi để quyết định một lô hàng hỗn hợp hóa chất có được miễn trừ thủ tục khai báo hóa chất nhập khẩu hay không.

Trường hợp doanh nghiệp đã cung cấp bổ sung thông tin nhưng vẫn không đủ căn cứ xác định chính xác thành phần và bản chất của hóa chất, cơ quan hải quan sẽ thực hiện phân tích, phân loại hoặc trưng cầu giám định tại các tổ chức giám định độc lập để làm căn cứ quyết định thông quan.

Vấn đề bảo mật bí mật thương mại của doanh nghiệp

Liên quan đến mối quan ngại sâu sắc của các doanh nghiệp về việc rò rỉ bí mật công nghệ, Cục Giám sát quản lý về Hải quan đã dẫn chiếu trực tiếp quy định của Luật Hóa chất 2025. Theo đó, pháp luật Việt Nam bảo hộ quyền bí mật thương mại của doanh nghiệp, nhưng cũng quy định rõ các giới hạn loại trừ vì mục đích an toàn cộng đồng.

Cụ thể, các thông tin sau đây không thuộc phạm vi thông tin được bảo mật:

- Tên thương mại, tên gốc hoặc tên quốc tế của hóa chất;
- Các thông tin trong Phiếu an toàn hóa chất (MSDS/SDS);
- Số CAS (Chemical Abstracts Service), số UN (United Nations number);
- Độ tinh khiết của hỗn hợp chất và mức độ nguy hại của các phụ gia, tạp chất;
- Các biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất và hướng dẫn sử dụng an toàn.

Do đó, việc cơ quan hải quan yêu cầu doanh nghiệp cung cấp các thông tin này là hoàn toàn phù hợp với quy định pháp luật và phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý nhà nước về hải quan, không hề xâm phạm đến quyền bảo mật công thức cốt lõi của nhà sản xuất.

Khuyến nghị thiết thực cho doanh nghiệp nhập khẩu hóa chất

Để quá trình thông quan diễn ra nhanh chóng, tránh tình trạng hàng hóa bị ách tắc tại cảng phát sinh chi phí lưu kho bãi lớn, Cục Hải quan khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp cần chủ động thực hiện các biện pháp sau:

1. Khai báo đầy đủ ngay từ đầu: Doanh nghiệp nên chủ động khai báo chi tiết tên khoa học, công thức hóa học, số CAS và hàm lượng phần trăm của các thành phần chính nguy hiểm ngay trên tờ khai hải quan.
2. Chuẩn bị sẵn hồ sơ kỹ thuật: Luôn chuẩn bị sẵn sàng Phiếu an toàn hóa chất (MSDS/SDS) bản tiếng Việt và tiếng Anh, tài liệu phân tích thành phần (COA) từ nhà sản xuất để cung cấp ngay khi cơ quan hải quan yêu cầu giải trình.
3. Nắm vững các ngưỡng miễn trừ: Đối chiếu kỹ lưỡng hàm lượng các chất trong hỗn hợp với quy định tại Nghị định 26/2026/NĐ-CP để tự tin giải trình về các trường hợp được miễn trừ giấy phép nhập khẩu.

Việc minh bạch thông tin không chỉ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thông quan mà còn là trách nhiệm chung trong việc đảm bảo an toàn hóa chất quốc gia, xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.