Vừa qua, ngày 16/11/2004, Chính phủ đã chính thức ký ban hành Nghị định 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty Nhà nước thành công ty cổ phần. Dự kiến, văn bản quan trọng này sẽ chính thức có hiệu lực vào đầu tháng 12 tới, hứa hẹn tạo ra một luồng sinh khí mới cho tiến trình cổ phần hóa vốn đang được ví như "rùa bò" trong thời gian qua.

Mở rộng diện cổ phần hóa: Không còn là "sân chơi" của doanh nghiệp nhỏ

Một trong những thay đổi mang tính đột phá nhất của Nghị định 187/2004/NĐ-CP chính là việc mở rộng đối tượng thực hiện cổ phần hóa theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương 9. Nếu như trước đây, việc chuyển đổi chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp độc lập hoặc các bộ phận doanh nghiệp quy mô nhỏ, thì nay, diện phủ sóng đã lan rộng đến các Tổng công ty Nhà nước.

Đặc biệt, sự xuất hiện của các Ngân hàng thương mại Nhà nước và các tổ chức tài chính Nhà nước trong danh sách cổ phần hóa cho thấy quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng và Nhà nước trong việc đổi mới mô hình quản trị kinh tế. Điều này không chỉ giúp huy động vốn từ xã hội mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của các "đầu tàu" kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Xác định giá trị doanh nghiệp: Minh bạch hóa qua các tổ chức trung gian

Để giải quyết bài toán thất thoát tài sản Nhà nước và đảm bảo tính khách quan, Nghị định mới quy định việc xác định giá trị doanh nghiệp phải được thực hiện một cách chuyên nghiệp. Cụ thể, đối với các doanh nghiệp có tổng giá trị tài sản từ 30 tỷ đồng trở lên, việc định giá bắt buộc phải thông qua các tổ chức trung gian có chức năng như: công ty kiểm toán, công ty chứng khoán, tổ chức thẩm định giá hoặc các ngân hàng đầu tư uy tín.

Thay vì chỉ dựa vào phương pháp tài sản ròng đơn thuần, Nghị định 187/2004/NĐ-CP cho phép kết hợp linh hoạt 3 phương pháp:

• Phương pháp tài sản ròng: Đánh giá dựa trên giá trị thực tế của các tài sản đang quản lý, có tính đến lợi thế kinh doanh.
• Phương pháp chiết khấu dòng tiền: Căn cứ vào khả năng sinh lời thực tế trong quá khứ và tiềm năng tăng trưởng tương lai.
• Phương pháp đấu giá: Để thị trường tự định giá thông qua quan hệ cung cầu, đảm bảo sát với giá trị thực nhất.

Xử lý đất đai theo Luật Đất đai 2003: Điểm gỡ nút thắt quan trọng

Vấn đề đất đai luôn là "hòn đá tảng" trong cổ phần hóa. Nghị định 187 đã khéo léo lồng ghép các quy định của Luật Đất đai 2003 để tạo sự đồng bộ. Doanh nghiệp cổ phần hóa được quyền lựa chọn giữa hình thức thuê đất hoặc giao đất.

"Trường hợp doanh nghiệp lựa chọn thuê đất thì không tính giá trị đất vào giá trị doanh nghiệp. Ngược lại, nếu chọn hình thức giao đất, giá trị quyền sử dụng đất phải được tính vào giá trị doanh nghiệp sát với giá thị trường do UBND cấp tỉnh công bố hàng năm."

Quy định này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc cân đối nguồn lực tài chính và phương án sản xuất kinh doanh sau khi chuyển đổi.

Cơ chế bán cổ phần: Ưu tiên người lao động và nhà đầu tư chiến lược

Để chống lại tình trạng "cổ phần hóa khép kín", Nghị định quy định rõ phương thức bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) chủ yếu thông qua đấu giá. Tuy nhiên, để đảm bảo tính ổn định và phát triển bền vững, các nhà đầu tư chiến lược và người lao động vẫn nhận được những ưu đãi đáng kể:

• Người lao động: Được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm làm việc thực tế với giá giảm 40% so với giá đấu bình quân.
• Nhà đầu tư chiến lược: Được giảm 20% giá bán cổ phần để khuyến khích việc chuyển giao công nghệ và quản trị hiện đại.

Bên cạnh đó, các quyền lợi về bảo hiểm xã hội, chế độ hưu trí và trợ cấp mất việc làm của người lao động tại thời điểm cổ phần hóa cũng được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt, giúp họ yên tâm gắn bó với doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển giao lịch sử này.