Bối cảnh thay đổi chính sách Bảo hiểm xã hội năm 2018

Kể từ ngày 01/01/2018, quy định về đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc có những chuyển biến lớn theo lộ trình của Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Việc mở rộng đối tượng tham gia đối với người lao động có hợp đồng từ 01 tháng đến dưới 03 tháng và người lao động nước ngoài đã khiến không ít doanh nghiệp lúng túng trong việc xác định ai thuộc diện phải đóng và ai được miễn.

Việc xác định đúng đối tượng không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các khoản phạt vi phạm hành chính mà còn giúp tối ưu hóa chi phí vận hành một cách hợp pháp. Vậy trong năm 2018, những trường hợp cụ thể nào doanh nghiệp không phải trích đóng BHXH bắt buộc?

Các trường hợp doanh nghiệp không phải đóng BHXH bắt buộc năm 2018

1. Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động dưới 01 tháng

Theo quy định tại Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc bao gồm người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên. Do đó, đối với các loại hợp đồng lao động, hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng thời vụ có thời hạn dưới 01 tháng, doanh nghiệp và người lao động không thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc.

2. Người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên

Đây là một trong những quy định quan trọng nhất mà bộ phận nhân sự cần lưu ý. Căn cứ theo khoản 3 Điều 85 Luật Bảo hiểm xã hội 2014:

"Người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không đóng bảo hiểm xã hội tháng đó. Thời gian này không được tính để hưởng bảo hiểm xã hội, trừ trường hợp nghỉ việc hưởng chế độ thai sản."

Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa nghỉ phép năm (vẫn hưởng lương) và nghỉ không hưởng lương. Nếu tổng số ngày nghỉ không lương trong tháng đạt từ 14 ngày làm việc trở lên, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục báo giảm lao động với cơ quan BHXH.

3. Người lao động đã nghỉ hưu và đang hưởng lương hưu hàng tháng

Đối với những người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu và đang hưởng chế độ hưu trí hàng tháng nhưng vẫn tiếp tục làm việc tại doanh nghiệp theo hợp đồng lao động mới, doanh nghiệp không phải đóng BHXH bắt buộc cho họ. Thay vào đó, theo quy định của pháp luật lao động, doanh nghiệp có trách nhiệm chi trả thêm vào tiền lương một khoản tiền tương đương với mức đóng BHXH, BHYT, BHTN thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động.

4. Người giúp việc gia đình

Mặc dù là người lao động có hưởng lương, nhưng theo quy định hiện hành, người giúp việc gia đình không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Chủ sử dụng lao động và người giúp việc có thể thỏa thuận về việc tham gia BHXH tự nguyện hoặc các hình thức bảo hiểm khác nếu có nhu cầu.

5. Người lao động đang hưởng trợ cấp mất sức lao động hàng tháng

Tương tự như trường hợp hưởng lương hưu, những người đang hưởng trợ cấp mất sức lao động hàng tháng khi đi làm lại cũng không thuộc diện phải đóng BHXH bắt buộc tại đơn vị mới.

Lưu ý về đối tượng lao động nước ngoài trong năm 2018

Một điểm mới đáng chú ý là từ ngày 01/01/2018, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp bắt đầu thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu năm 2018, việc thực hiện vẫn còn chờ các văn bản hướng dẫn chi tiết về mức đóng và phương thức đóng cụ thể cho từng chế độ (ốm đau, thai sản, hưu trí...).

Trách nhiệm của doanh nghiệp khi có thay đổi đối tượng đóng

Khi phát sinh các trường hợp không phải đóng BHXH (như lao động nghỉ không lương trên 14 ngày), doanh nghiệp cần:

• Lập danh sách báo giảm lao động kịp thời theo mẫu quy định của cơ quan BHXH.
• Chốt sổ BHXH cho người lao động nếu họ chấm dứt hợp đồng lao động.
• Lưu trữ hồ sơ, chứng từ liên quan (đơn xin nghỉ không lương, quyết định nghỉ việc...) để phục vụ công tác thanh kiểm tra sau này.

Việc nắm vững các quy định về đối tượng không phải đóng BHXH bắt buộc năm 2018 không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện đúng pháp luật mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp trong quản trị nhân sự, đảm bảo sự minh bạch về tài chính và quyền lợi cho người lao động.